قيمت گذاري خدمات حمل و نقل ريلي مسافر  Fulltext 

[ عليرضا سعادتي ] - مشاور اسبق مديرعامل و رئيس كميسيون تعرفه و بليت شركت رجا
[ شراره عرب اميري ] - كارشناس حمل و نقل ريلي شركت رجاء
[ ملودي خادم ثامني ] - كارشناس حمل و نقل ريلي شركت رجاء

خلاصه مقاله:

تعيين ساختار تعرفه مسافري يكي از وظايف مهم واحد بازاريابي راه آهن ها مي باشدو معمولاً مسؤليت مستقيم آن با سرپرست واحد بازاريابي است كه ممكن است بوسيله اداره نرخ گذاري و تعرفه كمك شود.با اينحال تصميم گيري در خصوص قيمت گذاري ترافيك هاي عمده اغلب بوسيله بالاترين سطح مديريت در سازمان راه آهن اتخاذ مي گردد.شرايط مختلفي براي قيمت گذاري ترافيك مسافري بكار مي روند.مسافرين معمولاً با نرخهاي كرايه منتشر شده سفر مي كنند.(كرايه منتشر شده يعني كرايه اي كه رسماً در دفترچه تعرفه راه آهن چاپ شده و ممكن است سالانه تجديد نظر شود و يا نشوند و به Published fareموسومند)
در اثر پيدايش رژيم دسترسي آزاد در اروپا،آمريكاي شمالي و استراليا،اين سيستم اجازه ميدهد تا بخش خصوصي از زيربناي راه آهن استفاده كنند(با لكوموتيو و آلات ناقله خود)در حقيقت راه آهن ها زيربناها را ارائه مي كنند و عوارض به بخش خصوصي كه از اين زيربنا استفاده مي كنند دريافت مي دارنددر نتيجه واحد بازاريابي نقش مهمي در تعيين ساختار و سطح عوارض دسترسي به خط دارند.
دولتها محدوديتهايي در قيمت‌گذاري براي راه‌آهنهاي قائل شده‌اند.فقط آزادي عمل آنها تا حدي است كه تا سقفي معين مانور دهند يا مخير به قبول يا رد سرويس در ترافيكهايي كه قيمتها رقابتي هستند و تناسبي با هزينه‌ها ندارند، مي‌باشند.در يك بازار رقابتي سطح قيمتها بيش از هر چيز تابعي از شدت رقابت است و راه‌آهنها بايد تصميم بگيرند كه با توجه به حاشيه سود بدست آمده در هر ترافيك منفرد، آن سرويس را ارائه كنند يا خير و اين امر به يك سيستم موثر هزينه‌يابي كه برآورد مطمئني از يك ترافيك منفرد ارائه كند نياز دارد.
از طرف ديگر نوسان قيمتها (Price fluctuations) در تصميم‌گيري براي سرمايه‌گذاري در بخش مربوطه تزاحم ايجاد مي‌كند.به منظور كاراترين استفاده از منابع موجود در هر اقتصادي، قيمت پرداختي بابت هر سرويس حمل و نقل ريلي مي‌بايست با هزينه‌هاي فرصت آن سازگار باشد.
قيمت‌گذاري بر اساس هزينه فرصت متضمن مشكلات بي‌اندازه بزرگي است. لذا اين نوع قيمت‌گذاري بعدها با مكانيزم‌‌هاي استاندارد قيمت‌گذاري تكميل شد. اين قيمت‌گذاري هر واحد از خدمات در شرايط هزينه دقيق آن. اين واحد خدمات معمولا در خدمات راه‌آهن بصورت train/km در نظر گرفته مي‌شود و مي‌توان بعداً هزينه بدست آمده را بر ظرفيت قطار تقسيم نمود تا به ازاي هر passenger/km قابل محاسبه باشد.پوشش دادن هزينه‌ها لازم است تا تعديلي هم در رابطه با ضريب اشغال صندلي سرويس منفرد مذكور بعمل آيد.يعني به عبارت ديگر در پارامتر (متوسط ضريب اشغال سالانه) ضرب شود تا بخش خالي ظرفيت نيز هزينه‌هايش پوشش داده شوند. البته اين بدان معني است كه هزينه ظرفيت خالي را از مسافران دريافت كنند و ممكن است سطح قيمتها افزايش يافته و پذيرش آن براي مسافرين (acceptability) با مشكل مواجه گردد. از طرف ديگر ممكن است با توجه به الگوي منحني تقاضا و ضريب كشش خدمات مورد نظر با كاهش تقاضا مواجه شويم و سود كاهش يابد يا حتي متحمل زيان شويم.
در مجموع چنين محاسباتي بايد با نگرش به منحني تقاضاهاي گروههاي مختلف مشتريان و در زمانهاي peak يا off peak صورت گيرد و لذا ساختار تعرفه بايدبه گونه‌اي باشد كه اولا قيمتهاي يكسان براي گروههاي مختلف مردم ( مانند گروههاي درآمدي با اجتماعي) نداشته باشيم و ثانيا در زمانهاي اوج و فرود تقاضا قيمتها تعديل گردند و بالاخره قيمتها براي مشتريان قابل پرداخت (affordable) و قابل پذيرش (acceptable) باشد.