ارائه روشي مناسب جهت ارزيابي و انتخاب مدل تخمين رواناب قابل اعتماد در حوضه هاي آبخيز  Fulltext 

[ مهدي باغبان باشي وزيرآباد ] - كارشناس ارشد آبياري و زهكشي، سازمان آب منطقه اي آذربايجان شرقي
[ داور خليلي ] - استاديار بخش مهندسي آبياري دانشگاه شيراز

خلاصه مقاله:

برآورد مناسب و دقيق رواناب حوضه هاي آبخيز فاقد ايستگاه سنجش دبي يكي از مشكلات اساسي در طراحي پروژه هاي آب و خاك مي باشد. ارائه روابط تخمين رواناب مي تواند راهگشاي اين مسائل باشد. در اين زمينه مطالعات وسيعي در سطح جهاني صورت گرفته است كه در اين مطالعات جهت ارزيابي و انتخاب مناسب ترين مدل به كم بودن مقدار شاخص هاي ميانگين خطاي تخمين و همچنين به بالا بودن R2 اكتفا شده است. در اين تحقيق 5 رابطه با ساختار رياضي متفاوت با تعداد پارامترهاي كمتر و R2 بالا بر اساس خصوصيات فيزيكي و پارامترهاي هواشناسي حوضه ها جهت تخمين ميانگين رواناب سالانه نقاط فاقد ايستگاه هيدرومتري حوضه آبخيز آجي چاي استان آذربايجامنشرقي ارائه گرديد. جهت انتخاب مناسبترين مدل ابتدا براي هر مدل نقاط مربوط به مقادير رواناب تخميني در مقابل مقادير مشاهده اي در يك دستگاه مختصات رسم گرديد. سپس معني دار بودن اختلاف خط رگرسيون برازش شده به اين نقاط نسبت به خط يك به يك توسط آزمون F بررسي شد و مدل هايي كه خط رگرسيون آنها با خط يك به اختلاف معني داري نداشتند (يعني شيب خط به يك و عرض از مبدا آنها به صفر نزديك بود) به عنوان مناسبترين مدل انتخاب شدند. لازم به ذكر است مدل ها در دوحالت عمق رواناب و حجم رواناب بطور جداگانه مورد بررسي قرار گرفتند. چون پراكندگي نقاط نسبت به خط يك به يك در دو حالت كلي با هم متفاوت بودند. بنابراين مدلي مناسب مي باشد كه در هر دو حالت نتايج مطلوبي را ارائه بنمايد. نتايج نشان داد كه در حالت عمق رواناب هر 5 مدل و در حالت حجم رواناب سه مدل انتخاب شدند و نهايتا در اين مرحله سع ملد به عنوان مناسب ترين مدل انتخاب شده و دو مد ديگر با وجود R2 بالا كنار گذشته شدند. به لحاظ كم بودن تعداد ايستگاه ها در منطقه براي ارزيابي مجدد (Cross – Validation) مدل هاي انتخاب شده از نظر دقت، قابل اعتماد بودن و كافي بودن تعداد پارامترهاي ساختار رياضي از روش جك نايفينگ (Jack-Knifing) استفاده گرديد. روش جك نايفينگ به اين صورت عمل مي كند كه بترتيب هر كدام از ايستگاه هاي شركت كننده در ارائه مدل ها مجهول فرض شده وبا توجه به بقيه ايستگاه ها مجددا مدلجديدي با همان ساختار رياضي بدست آمده و سپس مقدار ايستگاه مجهول با مدل جديد تخمين زده مي شود. بررسي اختلاف مقادير تخميني و مشاهده اي توسط آزمون F در اين مرحله نيز منجر به كنار گذاشتن يكي از سه مدل شد. در نهايت دو مدل مناسب و قابل اعتماد از نظر دقت و ساختار رياضي جهت تخمين رواناب سالانه حوضه آجي چاي معرفي شد.

ارزيابي مدل ، تخمين رواناب ، آزون F ، روش جك نايفينگ