افزايش محصول گوجه فرنگي و كاربرد آن با استفاده از مديريت و كنترل سطح ايستابي در مناطق خشك و نيمه خشك  Fulltext 

[ سعيد اسمعيل نيا ] - دانشجوي كارشناسي ارشد آبياري و زهكشي
[ عبدالمجيد لياقت ] - استاديار گروه آبياري و آباداني دانشگاه تهران
[ مجتبي اكرم ] - كارشناس ارشد كميته ملي آبياري و زهكشي ايران
[ نادر حيدري ] - استاديار پژوهشي موسسه فني مهندسي كشاورزي

خلاصه مقاله:

ايجاد سطح ايستابي و حفظ آن در طول دوره رشد، درمناطق مرطوب روش متداولي به منظور استفاده بهينه از آب آبيازي و حفظ رطوبت درمنطقه ريشهها مي باشد. اما در مناطق خشك و نيمه خشك بالا آمدن نمك ها به همراه آب در اثر جريان مويينه اي كه به دليل تبخير و تعرق زياد صورت ميگيرد، عامل بازدارنده اي براي استفاده از اين روش ها محسوب مي شود. در اين تحقيق امكان استفاده از روش هاي كنترل سطح ايستابي (زهكشي كنترل شده و آبياري زير زميني) با اعمال مديريت آبشويي در مناطق خشك و نيمه خشك (مانند ايران) بررسي گرديد. به اين طريق كه آبشويي خاك زمانيكه ميزان تجمع نمك در منطقه ريشه به حد آستانه شوري مي رسيد انجام مي شد. به اين منظور سه تيمار با شرايط مختلف كنترل سطح ايستابي شامل زهكشي آزاد، زهكشي كنترل شده و آبياري زير زميني در چهارتكرار در 12 عدد لايسيمتر (ارتفاع 90 و قطر 57 سانتي متر) در نظر گرفته شد. سطح ايستابي با EC برابر 1/5 dS/m در عمق 55 سانتي متري از سطح خاك در دو تيمار زهشكي كنترل شده و آبياري زير زميني تثبيت شد. نتايج حاصله نشان دهنده امكان استفاده از اين روش ها در شرايط خشك بوده است. پروفيل خاك از نظر شوري (عصاره اشباع) مورد بررسي قرار گرفت و مشاهده شد كه توزيع نمك بين عمق 10 تا 50 سانتي متر در هر سه تيمار حدودا نزديك به هم و كمتر از 3dS/m مي باشد. فقط در تيمار آبياري زيرزميني ميزان شوري يا ECe در سطح خاك بسيار بالا (حدود dS/m100) بود. البته اين افزايش نه تنها تاثير منفي بر روي ميزان محصول نداشت بلكه محصول بيشتري نيز نسبت به زهكشي آزاد بدست آمد. اما در مجموع مقدار محصول در تيمار زهشكي كنترل شده 37% بيشتر از زهكشي آزاد و 12% بيشتر از آبياري زير زميني بود. تعداد ميوه نيز در هر تيمار شمارش شد و تعداد آن در تيمار زهكشي كنترل شده نسبت به دو تيمار ديگر بيشتر بود. از نظر ميزان آب مصرفي نيز آبياري زير زميني نصف دو تيمار ديگر آب مصرف نمود. بنابراين كارايي مصرف آب در آن بيشتر بود. ميزان EC زه آب در زهكشي آزاد در پايان فصل 25% بيشتر از زهكشي كنترل شده بود. اما ميزان آن در طول فصل براي زهكشي آزاد بيشتر بود. با توجه به اينكه ميزان شوري در منطقه ريشه و در آبياري زير زميني كمتر از 3dS/m بود هيچگونه شستشويي صورت نگرفت. لذا نتايج فوق كارايي اين سيستم را در مناطق خشك و نيمه خشك مشخص مي كند.

آبياري زير زميني ، زهكشي كنترل شده ، كارايي مصرف آب ، لايسيمتر ، شوري