ممانعت سوزاندن بقاياي گياهي راهكاري در جهت پايداري شاخص سلامت خاك

[ سهيلا ابراهيمي ] - دانشجوي دكتري گروه خاكشناسي دانشگاه تربيت مدرس
[ محمدجعفر ملكوتي ] - استاد دانشگاه گروه خاكشناسي دانشگاه تربيت مدرس

خلاصه مقاله:

توليد غلات در جهان بالغ بر دو ميليارد تن در سال بوده كه حدود ٣٣ ميليون تن فقط نيتروژن از زمين برداشت مي نمايند و در مقابل مقدار كاه و كلش توليدي در حدود دو برابر رقم فوق يعني چهار ميليارد تن برآورد مي گردد . به طور متوسط به ازاي هر كيلوگرم دانه ذرت، حدود دو كيلوگرم ساقه، برگ، ريشه و آنچه اصطلاحًا بقاياي گياهي ناميده مي شود، توليد ميگردد. اين بقاياي گياهي،
غذاي مناسبي براي ريزجانداران خاكي هستند كه سرانجام ماده آلي خاك را پديد مي آورند. علاوه بر هدررفت عناصر غذايي و نابودي موجودات ذره بيني خاك، مضرات سوزاندن بقاياي گياهي را مي توان در كاهش شديد جمعيت ريزجانداران خاكي به ويژه در لايه هاي سطحي خاك؛ كاهش كيفيت خاك؛ كاهش نفوذپذيري آب در خاك؛ افزايش فرسايش پذيري خاك؛ هدر رفت مقداري زيادي (70% - 50 از ماده آلي ) از كربن به صورت CO2 تبديل بقاياي آلي پرارزش به ماده سوخته و ذغالي شده مقاوم به تجزيه ؛ ميكروبي؛ افزايش جرم ويژة ظاهري خاك و كاهش تخلخل خاك دان ست. با توجه به اينكه كاه و كلش و بقاياي محصولات كشاورزي پس از درو، مخازن پر ارزش توليد ماده آلي مي باشند، سوزاندن آن ها گامي در جهت نابودي تدريجي مزرعه است . در مناطق خشك و نيمه خشك همچون ايران، حفظ ماده آلي اهميت بيشتري دارد . زيرا، افزون بر پايين بودن محتو اي آلي خاكهاي ايران، دماي زياد نيز ماندگاري آنها را كاهش مي دهد. بنابراين، براي حفظ خاك بايد از سوزاندن بقاياي گياهي اجتناب ورزيد؛ با توجه به اهميت حفظ نسبت كربن به ازت و تعديل آن در صورت لزوم از كودهاي ازتي استفاده شود؛ بقاياي گياهي با چاپر خرد شده و از ر يزجاندران مناسب تجزيه كننده سريع گياهي استفاده شود . با شخم عميق، بقاياي گياهي را داخل خاك برده تا سرانجام باگذشت زمان خاكي بارور و عميق پديد آيد.