نقش قارچ هاي ميكوريز آربوسكولار و ميكوريزوسفر در گياه پالايي مناطق آلوده به فلزات سنگين وتركيبات آلي

[ مهدي زارعي ] - دانشجوي دكتري بيولوژي و بيوتكنولوژي خاك
[ ناهيد صالح راستين ] - استاد گروه مهندسي علوم خاك دانشگاه تهران، كرج
[ غلامرضا ثواقبي ] - استاديار گروه مهندسي علوم خاك دانشگاه تهران، كرج

خلاصه مقاله:

بسياري از اكوسيستم هاي طبيعي در اثر فعاليتهاي انساني به فلزات سنگين و تركيبات آلي، آلوده شده اند.منشأ فلزات سنگين در خاك متنوع و شامل بهره برداري از معادن، سوخت هاي فسيلي، ذوب فلزات، مواد زائد شهري،كودها، آفت كشها و برخي پسماندهاي صنعتي و تركيبات آلي هم شامل آفت كشها، مواد قابل اشتعال و انفجاري و غيره مي باشد. فلزات و مواد آلي سمي در ريزوسفر ويا در اثر انتقال از خاك به گياه ، عملكرد و سلامت غذايي گياه و بالطبع انسان و محيط زيست را به مخاطره مي اندازند، بنابراين جابجايي و حذف و يا تخفيف اثر آنها در محيط زيست بر پايه روشهاي علمي و پژوهشي پيشرفته، يك ضرورت محسوب مي شود. اكثر تكنولوژيهاي متفاوتي كه توانايي سميت زدايي، غير فعال سازي و جابه جايي تركيبات آلوده را از خاك دارند. بر اساس روشهاي استخراج فيزيكوشيمياي است.اغلب اين تكنيك ها هزينه بر بوده وكاربري اراضي براي توليد محصول و نيز فعاليت هاي حياتي خاك را كاهش مي دهند. تكنولوژيهاي سنتي نيز علاوه بر صرف زمان زياد، مشكل بوده و اغلب نيازمند مداخله انسان مي باشند. بنابراين بهتر است تا حد ممكن از روش هاي بيولوژيك مناسب،مقرون به صرفه و طبيعي در محل استفاده شود.گياه پالايي(Phytoremediation) يعني كاربرد گياهان براي اصلاح و پالايش خاكهاي آلوده به عنوان يك روش جايگزين مورد قبول براي جابجايي و يا غير فعال كردن فلزات و تركيبات آلي در خاك هاي آلوده، توصيه شده است.پالايش گياهي به دلايل رشد كم و اندازه كوچك گياهان انباشت گر، يك فرايند نسبتا كند است و سالها طول مي كشد كه سطح آلودگي به مقدار قابل قبول و مجاز در خاك برسد. براي اينكه اين فرايند زنده به عنوان يك تكنولوژي مورد قبول واقع شود بايستي براي تقويت و بهبود كارايي آن از راهكارهاي مناسب بهره گرفت.كارايي گياهان مورد استفاده در اين روش در صورت همزيستي آنها با ميكروارگانيسم هاي مفيد خاكزي به ويژه قارچ هاي ميكوريزي مي تواند تشديد گردد. قارچهاي ميكوريز آربوسكولار در همه زيستگاه ها، اقليم ها و در خاك هاي آلوده به فلزات سنگين وتركيبات آلي وجود دارند. اين قارچ ها جزء مهم سيستم خاك-گياه را تشكيل مي دهند و در پايداري باروري خاك هاي آلوده و تخريب شده و بهبود فعاليت هاي ريزوسفري نقش معني دار و حياتي دارند.اين قارچ ها از طريق كمك به بهبود تغذيه گياه، افزايش دسترسي به آب، تشكيل خاكدانه هاي پايدار وبهبود ساختمان فيزيكي خاك ريزوسفري موجب
تسريع رشد گياه و افزايش توليد محصول مي شوند.در اين مقاله در مورد نقش قارچ هاي ميكوريز آربوسكولار و جامعه ميكروبي همراه در گياه پالايي مناطق آلوده به فلزات سنگين و تركيبات آلي به تفصيل بحث مي شود.