مصرف بهينه كود و پايداري حاصلخيزي خاك، كليد دستيابي به افزايش عملكرد هكتاري، حفظ محيط زيست، ارتقاء سطح سلامت جامعه و تأمين امنيت غذايي

[ محمدجعفر ملكوتي ] - استاد دانشگاه تربيت مدرس

خلاصه مقاله:

با نگاهي به وضعيت توليد غذا در كشور، مشخص م يشود كه سهم بخش غذا در اقتصاد ايران بسيار مهم است. به طوري كه ۴۰ درصد از توليد خالص ملي و ۴۰ درصد ارزش افزوده در اقتصاد ملي را شامل م يشود. در اين ميان بخش كشاورزي بالاترين سهم را در بخش غذا ايفا م ينمايد. بخ شهاي زراعت و باغباني با ۵۷ درصد بيشترين سهم را در بخش كشاورزي دارا م يباشد. با توجه به افزايش جمعيت و نياز بيشتر به غذا، شواهد حاكي از آن است كه امكان افزايش توليد از طريق افزايش سطح زير كشت امكان پذير نم يباشد، چرا كه در طول ۲۵ سال گذشته تنها ۴۸۳ هزار هكتار اراضي جديد به اراضي تحت كشت اضافه شده است. لذا تمركز بر افزايش توليد در واحد سطح (Intensification) بايستي يكي از مهمترين استراتژيهاي كشور باشد تا كليه فاكتورهاي مؤثر در توليد به كار گرفته شود. در بيانيه جهاني غذا، حاصلخيزي خاك به عنوان كليد امنيت غذايي و كشاورزي پايدار بيان گرديده و مطالعاتFAO نشان داده است كه حدود ۵۵ درصد افزايش توليد در اثر مصرف بهينه كود بوده است. مطالعات گروه مشورتي تحقيقات بي نالمللي كشاورزي (CGIAR) برآورد نموده است كه ذخيره اراضي حاصل از همه تلاشهاي تحقيقاتي براي افزايش عملكرد در واحد سطح، بيش از ۴۰۰ ميليون هكتار بوده و در اين ميان سهم كودهاي شيميايي را ۳۰ تا ۵۰ درصد اين ذخير هسازي اعلام م ينمايد. از طرف ديگر پذيرش بخش كشاورزي به
عنوان ابزار اوليه كاهش سوء تغذيه به صورت پايدار مورد تأكيد همگان است و در اين ميان مديريت سيستمهاي زراعي از جمله كودهاي شيميايي، وارد كردن لگومها، انتخاب ارقام با جذب بالاي عناصر غذايي كم مصرف، طراحي سيستمهاي كشت با توجه به نيازهاي انساني به خوبي ميتواند آن را تأمين نمايد. خوشبختانه در كشور تجربياتي در اين زمينه وجود دارد از جمله آن م يتوان از توصيه نامه كودي بر اساس آزمون خاك، تأسيس بيش از ۶۰ آزمايشگاه خصوصي در كشور، تغيير فرمول كودي كشور از N: P2O5: K2O +Micro % 3+85-100 در سال 1370 به %1/5 + 23-48-100 نام برد. در كنار تجربيات براي تحقق پايداري حاصلخيزي خاك و مصرف به كود، از هم اكنون بايستي تدابيري انديشيده شود كه از آن جمله ميتوان از تدوين سياست ملي خاك، نهايي نمودن قانون جامع خاك، قانون جامع كود، جايگاه توليد و مصرف كودهاي بيولوژيك اتخاذ استراتژ يهاي كشاورزي متناسب با مناطق اگرواكولوژيكي و استقرار شبكه پايش كيفيت خاك(Monitoring) اولويت به مديريت تلفيقي حاصلخيزي خاك و تغذيه گياه ،(ISPNM) و تغيير نگرشهاي تك ديسيپليني به نگرشهاي جامع نگر(Holistic approach) و رهيافت مشاركتي (Participatory approach) اشاره نمود، تا در دهه هاي آينده بتوانيم ضمن حفظ محيط زيست و پايداري توليدات كشاورزي، نياز غذايي جمعيت رو به افزايش را به طور كمي و كيفي تأمين نمائيم.

چالشهاي برنامه هاي چهارم توسعه، امنيت غذايي، نان سبو سدار غني شده ،عناصر كم مصرف (ريز مغذي)، ارتقاء سطح سلامت جامعه و حفظ محيط زيست