پتروگرافي و ژئوشيمي گزنوليتهاي اولترامافيك بازالهاي جوان ايران: مثالهايي از شبه جيزه ساراي، منطقه بيجار-قروه، دماوند و قلعه حسنعلي راين  Fulltext 

[ حسين معين وزيري ] - گروه زمين شناسي دانشگاه تربيت معلم تهران

خلاصه مقاله:

در ميوسن بالايي و پليوكواترنر چند نقطه از ايران صحنه فعاليتهاي آتشفشاني آلكالن پتاسيك و غالبا تحت اشباع از سيليس بوده كه عبارتند از : لوسيت بازانيت، لوسيت فنوليت و تراكيتهاي شبه جزيره ساراي (7/8 ميليون سال) ، بازانيتهاي بيجار – قروه (0/7 تا 1/6 ميليون سال)، گذارهاي پتاسيك دماوند (38000 سال) و لامپروفيرهاي راين (احتمالا هلوسن). از لحاظ شيميايي سنگهاي غني از پتاسيم و تحت اشباع مناطق فوق در گروه I (آبساروكيتي) و گروه III (مافوريتي) هال (1991) قرار مي گيرند كه كم و بيش متحمل تفريق شده اند. در بازانيتهاي شبه جزيره ساراي، بيجار، قروه و شوشونيتهاي دماوند گزنوليتهايي اولترامافيك يافت مي شود كه از نظر بافت، تركيب كاني شناسي و تركيب شيميايي به لامپروفيرهاي قلعه حسنعلي راين شباهت كامل دارند. بافت گزنوليتها گرانولار بوده داراي مختصري شيشه به صورت فاز بين بلوري است. اوليوين در گزنوليتها از نوع فورستريت – كريزوليت (F0=84-91)، كلينوپيروكسن از نوع ديوپسيد – ساليت ، ميكاي سياه از نوع سانيدين (بيجار – قروه) يا انورتوز و اليگوكلاز (دماوند) است.آپاتيت، اسفن و تيتانوماگنتيت نيز به صورت درشت بلور يا بلورهاي ريز در ساخت گزنوليتها شركت دارند. در گزنوليت شبه جزيره ساراي، پارگازيت كه در سنگ ميزبان غايب است، به مقدار ناچيز وجود دارد. فلوگوپيت و كلينوپيروكسن حجم بيشتري از گزنوليتها را مي سازد. اليوين، آپاتيت و اسفن در درجه دوم اهميت قرار دارند.
با توجه به تركيب كاني شناسي گزنوليتها، اين سنگها را مي توان فلوگوپيت پيروكسنيت ناميد.
مرز ناگهاني بين گزنوليت و سنگ ميزبان و شكل گوشه دار گزنوليتها و نيز عدم وجود بعضي از كانيهاي سازنده گزنوليتها در سنگ ميزبان اين فكر را تلقين مي كند كه فلوگوپيت – پيروكسنيت ها كومولا نيستند بلكه قطعاتي از گوشته متاسوماتيك سنگ منشاء و يا مسير صعود هستند كه با ماگما بالا آورده ده اند.