ارزيابي سازند شمشك (البرز مركزي) بعنوان سنگ منشاء احتمالي نفت و گاز درياي خزر  Fulltext 

[ زيبا زماني ] - كارشناسي ارشد زمين شناسي نفت دانشگاه تهران
[ محمدرضا كمالي ] - پژوهشگاه صنعت نفت
[ حسين رحيم پور ] - دانشگاه تهران

خلاصه مقاله:

رسوبات ذغالدار ناحيه گلندرود مربوط به گروه شمشك با سن ترياس فوقاني – ژوراسيك زيرين بوده و در واحد زمين شناسي – ساختماني البرز مركزي و در زون گرگان – رشت قرار دارد. بهترين رخنمونها ودسترسي به اين رسوبات در محل معدن اكتشافي ذغالسنگ گلندرود در 20 كيلومتري جنوب شهر رويان (علمده سابق) مي باشد.
به لحاظ نياز به مطالعه سنگ منشاء احتمالي هيدروكربن درياي خزر و با توجه به مقدار قابل توجه مواد آلي در اين سازند، مطالعه مواد آلي رسوبات بخش كلاريز گروه شمشك (رسين) صورت گرفت. در راستاي اين مطالعه با استفاده از روش پيروليزراك – اوال نوع، مقدار و درجه بلوغ مواد آلي (كروژم) مشخص شد. ولي با توجه به محدوديت هاي اين روش ، جهت بدست آوردن اطلاعات بيشتر و تاييد نتايج پيروليز، پتروگرافي مواد آلي و مطالعه كاني هاي رسي نيز انجام شد. با مطالعه در نور عبوري تا حدودي نوع، مقدار و همچنين انديس دگرساني حرارتي يا (Thermal Altratlon Index) TAI مشخص شد و در نور انعكاسي و ماوراء بنفش نوع ماسرالها تعيين شده و با اندازه گيري انعكاس ويترينيت و همچنين تعيين رنگ و شدت فلورسنس هاي ماسرالهاي ليپتينيت در طي زمان مشخص شد. درجه بلوغ مواد آلي به دقت تعيين گرديد.
نتايج حاصل از پيروليز بيانگر مقادير قابل توجهي كروژن نوع III در اين ساززند مي باشند و البته تعداد كمي از نمونه ها و كروژنهاي از نوع III-II مي باشند كه از لحاظ بلوغ حرارتي در پنجره توليد نفت (مرحله كاتاژنز) قرار دارد و اكثرا [متن مقاله] بين 450-435 درجه سانتي گراد را نشان مي دهند. با توجه به مطالعات پتروگرافي مواد آلي، بيشتر ماده آلي تشكيل دهنده كروژن از نوع گروه ويترينيتي بوده و به عبارتي كروژن نوع III هستند كه از گياهان عال يخشكي منشاء مي گيسرد. اندازه گيري انعكاس ويترينيت و مطاله فلورسنس زايي، مبين ذغالي از نوع بيتومينه با مواد فرار زياد مي باشد كه داراي درجه بلوغي معادل با اوايل تا اواسط مرحله كاتاژنز است كه با ضريب تيزي يا Weaver (Sharpness Ratio) SR نيز مطابقت دارد. نوع هيدروكربن توليدي در اكثر نمونه ها گاز حرارتي بوده ولي تعدادي از نمونه ها قابليت توليد نفت را نشان مي دهند.