مقدمه اي بر انديس هاي ديرينه كارست با نگرشي به ديرينه كارست منطقه روانسر

[ كمال طاهري ] - گروه زمين شناسي دانشگاه بوعلي سينا-همدان
[ پرويز ترابي تهراني ] - گروه زمين شناسي دانشگاه بوعلي سينا-همدان

خلاصه مقاله:

هرگونه تحول ناحيه اي زمينساختي كه موجب نوسان سطح اساس مناطق كارستي شود، منجر به پيدايش ديرينه كارست ها مي گردد. پايين رفتن ناگهاني سطح اساس در اثر فعاليت زمينساختي موجب تشكيل شبكه ي زهكشي در ارتفاع پايين تر شده و منطقه ي مستغرقي كه پيش از حادثه ي زمينساختي وجود داشته، به منطقه ي نفوذ تبديل مي گردد و درون غارها و حفره ها مواد تخريبي واريزه اي مشاهده مي شود. برعكس، بالا آمدن سطح اساس، ساختمان فعال كارست را مختل كرده و آن را به مخزني تبديل مي كند كه به حالت بدي زهكشي مي شود و رسوبات كربناتي به طور افقي در جداره هاي غارها (پلانشه) تشكيل مي گردد. معمولاً اشكال Endokarst به تدريج به علت ورود رسوبات تخريبي ظريف كه از سطح، همراه آبهاي نفوذي، نفوذ كرده، تشكيل مي شوند و روي آنها را كنكرسيون كربناتي مي پوشاند. اين رسوبات مي توانند از نوع آلي يا غير آلي باشند. بديهي است تغييرات اقليمي و به تبع آن هيدرولوژي، نقش بسيار زيادي در پيدايش ريخت هاي درون كارست ديرينه كارست ها دارند. از معيارهاي ديگر شناخت ديرينه كارست، استفاده از درز و شكاف هاي (Fissuration) سنگ هاي آهكي منطقه است. يكي از مثال هاي بارز تٱثير درز و شكاف در ايجاد ديرينه كارست، ديرينه كارست هاي منطقه ي روانسر است كه با معيارهاي چشمي و مشاهدات صحرايي، مانند وجود چشمه، سطوح فرسايش ديرينه و بررسي محيط هاي رسوبي ديرينه، مي توان آنها را تشخيص داده و تفكيك كرد.