ژئوشيمي و پترولوژي گرانيتوئيدهاي زاهدان  Fulltext 

[ محمدولي ولي زاده ] - گروه زمين شناسي، دانشكده علوم، دانشگاه تهران
[ محمود صادقيان ] - گروه زمين شناسي، دانشكده علوم، دانشگاه تهران

خلاصه مقاله:

سنگهاي گرانيتوئيدي زاهدان بخشي از نوار گرنيتوئيدي زاهدان – سروان را تشكيل مي دهد. اين نوار گرانيتوئيدي داراي 250 كيلومتر طول و 2 تا 10 كيلومتر عرض مي باشند. منطقه مورد مطلاعه از گوربند در شمال غربي تا روستاي در گيابان جنوب شرقي گسترش دارد و وسعت تقريبي آن 300 كيلومتر مربع است. اين گرانيتوئيدها در زون فليشي دگرگون شده سيستان نفوذ كرده و در آن جاي گرفته اند. بررسيهاي صحرايي، ميكروسكپي و ژئوشيميايي وجود دو تيپ گرانيتوئيد را در اين منطقه نشان مي دهد كه عبارتند از : (1) – گرانيتوئيدهاي تيپ S، (2)- گرانيتوئيدهاي تيپ I . گرانيتوئيدهاي تيپ S عمدتا سنگهاي بيوتيت گرانيتي يا سيينوگرانيتي – مونزوگرانيتي را در بر مي گيرد. اين سنگها شديدا دگر شكل شده اند و بافتها و ساختهاي بارز گرانيتوئيدهاي دگر شكل شده را نشان مي دهند. گرانيتوئيدهاي تيپ S توسط گرانيتوديهاي تيپ I قطع گرديده اند و بنابراين از آنها قديمي تر هستند. گرانيتوئيدهاي تيپ I كه غالبا سنگهاي هورنبلند – بيوتيت گرانوديوريتي را شامل مي شوند، فاقد دگر شكلي مي باشند.
اين گرانيتوئيدها حاوي آنكلاوهاي ميكروگرانولار مافيك زيادي هستند و شواهد گسترده اي از اختلاط ماگمايي را نشان مي دهند. دو تيپ گرانيتوئيد مذكور توسط تعداد بسيار زيادي از دايكهاي لامپروفيري آب تركيب كلي استپسارتيتي قطع گرديده اند. اين دايكها در محدوده مورد مطالعه غالبا داراي روند شمالي – جنوبي هستند. سنگهاي گرانيتوئيدي مزبور تحت تاثير فعاليت هاي گرمابي – ماگمايي بعدي در چندين محل متحمل دگرساني آرژيلي و سيليسي گرديده اند. در جنوب چادر شاه كرم دگرساني مذكور به اوج خود رسيده و به كانه زايي مس، نقره و طلا در اين سنگها منجر گرديده است. در اين آثار محل فعاليتهاي معدنكاري قديمي زيادي مشاهده مي شود. همچنين مقادير قابل ملاحظه اي سرباره در چندين نقطه در اين محل يافت مي شود. كانه زايي به صورت رگه اي و داراي حالت كلي استوك وركي مي باشند.