ميكروفاسيس، ژئوشيمي و روند دياژنز در نهشته هاي سازند آسماري (تنگ گل ترش)

[ فرناز السادات شوشتريان ] - دانشگاه شهيد بهشتي - دانشكده علوم زمين - گروه زمين شناسي
[ محمدحسين آدابي ] - دانشگاه شهيد بهشتي - دانشكده علوم زمين - گروه زمين شناسي

خلاصه مقاله:

سازند آسماري با سن اليگو- ميوسن محدوده وسيعي از جنوب غرب ايران تا شمال عراق را دبر گرفته و بيشترين گسترش آن در فرو افتادگي دزفول مي باشد. اين سازند بعنوان سنگ مخزن نفت مطرح بوده و بعلت داشتن پتانسيل هيدروكربوري از اهميت زيادي برخوردار است. مقطع مورد مطالعه در 35 كيلومتري جنوب شرقي شهرستان مسجد سليمان د راستان خوزستان و مجاورت روستاي گلگير واقع است. نهشته هاي كربناته سازند آسماري در تنگ گل ترش (برش نمونه) از 320 متر آهك نازك لايه با ميان لايه هاي مارني، آهكهاي ضخيم لايه خاكستري و توده اي تشكيل شده است. مرز زيرين آن سازند مارني پابده و مرز بالايي آن را سازند تبخيري گچساران تشكيل مي دهد. سازندهاي پايده و گچساران بطور همشيب با اهكهاي آسماري قرار دارند. زمان تشكيل سازند آسماري با توچجه به شواهد فسيلي، به خصوص فرآمينيفرهاي بنتيك، اليگوميوسن تعيين شده است. با طمالعه مقاطع نازك آهكهاي آسماري در منطقه گل ترش، تعداد 11 ميكروفاسيس شناسايي شده است كه بطور كلي در چهار محيط دريايي باز (open marine) سد (Bar) ، لاگون (Lagoon)، و پهنه كشندي (Tidal flat) نهشته شده اند. شواهد صحرايي و پتروگرافي ، بيانگر تشكيل رخساره هاي اين سازند در يك محيط رمپ كربناته مي باشد. مطالعات عناصر اصلي، فرعي و ايزوتوپهاي پايدار اكسيژن و كربن، خاكي از وجود مينرالوژي اوليه آرا گونيتي در اين سازند است. همچنين اين مطالعات نشان مي دهد كه سنگهاي آهكي اين سازند تحت تاثير فرايندهاي دياژن متئوريكي و در يك سيستم دياژنزي تقريبا بسته (closed semi-system) قرار گرفته اند. بر اساس مقادير ايزوتوپ اكسيژن 18، محدوده دماي آب درياي اليگوميوسن بطور ميانگين 24/5 درجه سانتي گراد محاسبه شده است.