بررسي پترولوژي سنگهاي آتشفشاني ائوسن منطقه چال قلعه بادمستان ( طارم عليا استان زنجان )  Fulltext 

[ عبدالله يزدي ] - دانشگاه آزاد اسلامي واحد تهران شمال
[ محمدهاشم امامي ] - سازمان زمين شناسي و اكتشافات معدني كشور
[ منصور وثوقي عابديني ] - دانشگاه شهيد بهشتي تهران

خلاصه مقاله:

منطقه مورد مطالعه در استان زنجان، طارم عليا و در حوالي روستاهاي چال، قلعه و بادامستان قرار دارد . طارم از لحاظ تقسيم بندي واحدهاي زمين شناسي ايران در البرز غربي واقع شده كه داراي روند شمال غرب – جنوب شرق بوده و بر روي نوار ماگمايي كرتاسه بالايي – سنوزوئيك قرار گرفته است . اين نوار ولكانو – پلوتونيك داراي روند شمال باختري –جنوب خاوري است . واحدهاي آتش فشاني و نفوذي منطقه تحت تأ ثير تشكيل مي دهند، از نظر چينه شناسي متعلق به سازند كرج بوده و در چهارگوش زنجان توسط هيراياما و همكاران، (1996) به دو ممبر آمند ) Amand) و كردكند (Kord kand) تقسيم شده اند . نكته قابل ذكر اين است كه اين تقسيم بندي ارزش محلي داشته، بطوريكه خود هيراياما اشاره مي كند كه به علت تنوع رخساره اي در فواصل اندك، تقسيم بندي و مطالعه اين سازن د ارزش محلي داشته و قابل تعميم به تمامي نقاط نيست . بطور كلي مي توان در منطقه، نهشته هاي آتش فشاني ائوسن ( گدازه ها و مواد آذرآواري ) ، توده نفوذي ائوسن بالا - اليگوسن، نهشته هاي رسوبي قرمز نئوژن و نهشته هاي كنگلومرايي آبرفتي كواترنري را مشاهده نمود .
سنگهاي ولكا نيكي منطقه عمدتاً شامل تراكي آندزيت تاداسيت و بازالت، و سنگهاي پيروكلاستيك شامل انواع توفها : كريستال توف، ويتريك توف و ايگنمبريت مي باشد كه توده نفوذي ( با تركيب گرانيت تا كوارتز مونزوديوريت ) واحدهاي فوق را قطع كرده و سني جوانتر از ائوسن را از خود نشان مي دهد كه احتمالاً سن اين توده ها با توجه به تشابه آنها با توده هاي نفوذي منطقه ساوه كه توسط كايا و همكاران (1978) مطالعه و سن يابي ( به روش K-Ar شده اند حدود 37˜3/2 ميليون سال درنظر گرفته شده است . دامنه تغييرات سنگهاي ولكانيك و پلوتونيك از ساب آلكالن شروع و تا آ لكالن سرشار از پتاسيم و حتي شوشونيت ادامه پيدا مي كند . غني بودن عناصر كميابي چون Ba , Rb و Sr در سنگهاي منطقه مي تواند دليلي بر خاصيت قليايي و شوشونيتي آنها باشد . اختصاصاتي نظير آلكالن و شوشونيتي بودن سنگهاي منطقه، پرآلومين بودن آنها، درصد تيتان كم، غني بو دن از عناصر كميابي نظير Rb , Ba و Sr ، منشاء و عمق ماگماي سنگهاي منطقه و وابستگي سنگها نسبت به هم، سبب شده كه منطقه قابل مقايسه با مناطق كششي پشت قوس آتشفشاني حاشيه قاره ها باشد .
خرد شدگي و شكستگي هاي شديد و ايجاد درزه و شكافهاي متعدد در سنگهاي منطقه، مجاري مناسبي را جهت نفوذ محلولهاي گرمابي فراهم آورده كه ارتباط تنگاتنگي را بين آلتراسيون و گسل خوردگي منطقه ايجاد كرده است . فرآيندهاي آلتراسيون باعث حمل عناصر معدني و تمركز آنها در نقاط خاصي شده است، بطوريكه كاني شناسي زونهاي مختلف آلتراسيون ( زونهاي آلتره پروپل يتي، آرژيلي و سريسيتي ) با يكديگر متفاوت بوده و تابعي از رفتار و فعاليت يونهاي مختلف نظير H+ , K+ و ... مي باشد.