مشكلات و مسائل ارگونومي در معادن ايران  Fulltext 

[ مجيد قناعي ] - پزشك مركز بهداشت صنعتي و اكولوژي ذوب آهن اصفهان

خلاصه مقاله:

واژه ارگونومي از دو كلمه ergo به معني كار و nomus به معناي قانون تشكيل شده است و مانند بسياري از واژه هاي علمي ديگر منشا يوناني دارد. در يك تعريف ساده كاربرد اصول كالبدشناسي، روان شناسي، و فيزيولوژي را در مهندسي كار ارگونومي مي گويند و مقصود از مهندسي كار در اينجا امور مهندسي مربوط به محيط فيزيكي كار، طراحي محيط كار و ابزار كار و انرژي لازم براي انجام كار، طراحي محيط كار و ابزار كار و انرژي لازم براي انجام كار، فعاليت جسماني مورد نياز و بالاخره ميزان احتياج به حواس، مخصوصا بينايي و شنوايي، است.
عدم رعايت اصول ارگونومي و يا به قول امريكايي ها فاكتورهاي انساني باعث بروز بيماريها و عوارض جدي شناخته شده اي در معدنكاري به ويژه كارگران معادن تحت الارضي مي شود كه تاثير غير قابل انكاري بر سلامتي و كاهش بهره وري آنان دارد.
در معادن زغال سنگ ايران كه عمدتا در امتداد دو رشته شمالي و جنوبي قرار گرفته اند وضعيت جغرافيايي وزمين شناسي و كاني شناسي، روش آماده سازي و استخراج و بالاخره تركيب كاني و زمان تشكيل آن، چنين ايجاب كرده است كه بعضا ارتفاع رگه ها و در نتيجه ارتفاع كارگاه استخراج سانتيمتري و زير يك متر است.بعضي راهرودها و تونل هاي فرعيو اصلي ارتفاع كمي دارند و بالاخره راههاي ورودي اصلي به معدن عمودي، افقي و يا گزنه اي (شيب دار تند) است. انجام كار سخت در وضعيت مقيد و صعب العبور باعث شده است كه عوارض استخواني و عضلاني و مفصلي در بدترين شرايط 24% نيروي كار را مبتلا ساخته كه اين رقم حدود 5و3 برابر مبتلايان به اين عوارض در معادني است كه شرايط كار از نظر ارگونومي مساعدتر است. به غير از ضايعات انساني حاصله از عدمن رعايت اصول انتروپومتري و بيومكانيك عوارض و بيماريهاي حاصله از اشكالات تهويه معدن (بيماريهاي ريوي شغلي و صدمات، انفجار و آتش سوزي) سهم بيشتري در تهديد سلامتي و كاهش بهره وري كاركنان دارند در حالي كه عواض روحي ناشي از كار ناامن در زير زمين و در محيط فيزيكي نامناسب از نظر نور، حرارت و برودت و رطوبت نيز در مرحله سوم جاي دارند.
استفاده از منابع انرژي و معدني مملكت، ايجاد كار و شكوفايي صنعتي و توسعه جاي خود را در ترقي و رفاه اجتماعي جامعه دارد و هيچ كس نمي تواند منكر منافع آن باشد لكن آثار منفي اقتصادي و معنوي حاصله از عدم رعايت اصول ارگونومي و بهداشت محيط كار هم بايد در انتخاب، آماده سازي و بهره برداري از معادن مورد توجه قرار گيرد.