بررسي پديده زمين لغزش روستاي اسفيدان شهرستان بجنورد  Fulltext 

[ ابوالفضل كريمي مقدم ] - كارشناس ارشد زمين شناسي دانشگاه تربيت معلم
[ صدرالدين اميني ] - استاد و مدير گروه زمين شناسي دانشگاه تربيت معلم تهران
[ مجيد مختاري ] - كارشناسي ارشد گروه زمين شناسي دانشگاه آزاد اسلامي واحد شمال تهران

خلاصه مقاله:

اين روستا با مختصات جغرافيايي 37 درجه و 19 دقيقه شمالي، 57 درجه و 34 دقيقه شرقي در جنوب شرقي شهرستان بجنورد و زون زمين شناسي كپه داغ واقع شده است، با آب و هواي سرد كوهستاني و دره هاي عميق كه اكثرا گسله هستند. اين روستا داراي ارتفاعي حدود 1600 متر از سطح دريا، و جمعيتي بالغ بر 6000 نفر است كه محل احداث آن دره اي گسلي و V شكل با امتداد شمالي – جنوبي و رودخانه اي كه در وسط آن جريان دارد، مي ابشد.
دامنه شرقي اين دره بعلت مخالفت شيب لايه ها با شيب دامنه پايدار است، و هيچگونه چشمه و گياهي در اين دامنه ديده نمي شود، در دامنه غربي عكس حالت فوق ديده مي شود، و ليتولوژي آن شامل ماسه سنگهاي زرد وقرمز رنگ با سيمان ضعيف داراي رپيل مارك و گراس بدينگ، همچنين تناوي از خاكهاي سخت و مارن و رس، با شيب 40-30 درجه شرقي است. اين دامنه متصل به ارتفاعات بوده و همين امر سبب بوجود آمدن چشمه هاي فراوان و نتيجتا رشد گياهان زيادي شده است. در اين دامنه اثراتي از زمين لغزشهاي قديمي به صورت گودافتادگيهاي مقعر شكل ديده مي شود.
پس از برداشتهاي دقيق صحرايي و طمالعه سوابق زمين شناسي منطقه موارد ذيل در بروز زمين لغزش منطقه مورد مطالعه موثر تشخيص داده شدند:
1ـ موافق بودن شيب لايه ها (40-30 درجه شمال شرقي و امتداد شمالغربي – جنوبغربي) با شيب تند دامنه دره
1-2ـ هم شيب بودن حركت آبهاي زير زميني با شيب لايه ها و شيب دامنه
1-3- وجود لايه هاي رس و مارن (پس از لغزش آثاري به صورت خطوط موازي بر روي رسها باقيمانده است)
1-4- شستشوي پاشنه دامنه توسط جريان ماندري رودخانه كه تكيه گاه دامنه از بين رفته است.
1-5- ضخامت زياد رسوبات آبرفتي منفصل
1-6- وقوع زمين لرزه در مدت كوتاهي قبل از لغزش
1-7- بارندگي زياد در ماههاي فروردين و ارديبهشت سال 1371
1-8- اثر ريشه گياهان كه باعث عميقتر شدن تركها و شكافها شده است.
1-9- وجود كاني ژيپس در محل لغزش كه ممكن است در اصر رشد باعث تشديد و عميق تر شدن شكافها شود.
1-10- شيب بسيار تند دامنه كه لغزش بر روي آن انجام گرفته است.