پژوهش در علل زمين لغزش روستاي استخري شهرستان شيروان  Fulltext 

[ ابوالفضل كريمي مقدم ] - كارشناس ارشد زمين شناسي دانشگاه تربيت معلم
[ صدرالدين اميني ] - استاد و مدير گروه زمين شناسي دانشگاه تربيت معلم تهران
[ مجيد مختاري ] - كارشناسي ارشد گروه زمين شناسي دانشگاه آزاد اسلامي واحد شمال تهران

خلاصه مقاله:

روستاي استخري با مختصات جغرافيايي 37 درجه و 11 دقيقه شمالي، 57 درجه و 5 دقيقه شرقي و ارتفاعي حدود 1700 از سطح دريا و در KM 25 جنوب شهرستان شيروان واقع شده است. اين روستا بر روي دره اي گسلي به شكل V كه نسبتا عميق بوده و داراي شيبي تند و آبشارهاي متعدد و امتداد شرقي – غربي است و از نظر ليتولوژي شامل سنگهاي آهكي، آهكي مارني، ماسه و گچ (معادن گچ) با سن ژوراسيك فوقاني و تشكيلات شوريچه با سن كرتاسه، از زون كپه داغ، واقع شده است.
در پانزدهم شهريورماه 1371 زمين لغزش بزرگي در امتداد لايه ها (روند شرقي – غربي و شيب 20-15 درجه) بوقوع پيوست كه باعث جابجايي حجم عظيمي از لايه هاي سنگي و خاكهاي بالايي آنها شد. شيب دامنه هاي طرفين دره بسيار زياد (70-60) است. بر روي دامنه هايي كه شيب لايه ها مختلف شيب دامنه است (دامنه هاي شمالي و شمالغربي) وضعيتي پايدار حكمفرماست كه در اين قسمت ها پوشش گياهي و چشمه هاي آب ديده نمي شود. اما در قسمتهايي مانند دامنه جنوبي، كه شيب لايه ها و دره موافق و هم جهت هستند چشمه هاي فراوان و پوشش گياهي زيادي وجود دارد. بر روي اين دامنه گودالهايي به عمق بيش از يك متر به صورت عمود بر شيب دامنه به منظور نگهداري آب براي باغات انگور حفر شده است. كه اين مسئله باعث مي شود تا آب جمع آوري شده بتدريج وارد لايه هاي رس دار شده و باعث بوجود آمدن خاصيت پلاستيسيته رسها و نهايتا لغزش لايه ها شود.
در گذشته نيز زمين لغزشهاي زيادي اتفاق افتاده است كه اثرات آن به صورت گودافتادگيهاي مقعر شكل در منطقه مورد مطالعه به وفور مشاهده مي شود.
پس از بررسي هاي صحرائي و مطالعه پيشينه زمين شناسي و لرزه خيزي منطقه موارد ذيل به اين نوشتار مورد بررسي قرار مي گيرند:
1- شيب بسيار تند دامنه
2- هم جهت بودن شيب لايه ها با شيب دامنه
3- وجود واريزه هاي منفصل با جورشدگي بد، كه رس، مارن، گچ و بلوكهاي آهكي مارني و ماسه سنگي در آن ديده مي شوند.
4- شستشوي پاشنه دامنه توسط رودخانه ماندري و از بين رفتن تكيه گاه دامنه
5- بارندگي زياد در بهار و تابستان 1371
6- زمين لرزه هاي متعدد قبل از 15 شهريور، كه بعضا به دو زمين لرزه در هفته مي شود.
7- دخالت انسان، حفر گودالهايي به عمق 2-1/5 متر و طول بيش از 30 متر پر از آب
8- وجود لايه هاي آهكي حفره دار كه باعث ورود آب به داخل لايه هاي رسي و مارني شدده و عمل لغزش را تشديد مي كند.
9- ارتفاعات مشرف به منطقه (كوههاي شاه جهان) كه آبهاي زيادي را به منطقه سراريز مي كند.
10- عمق يخبندان در بين ذرات منفصل با توجه به زمستانهاي بسيار سرد منطقه
11- گسلهاي منطقه كه اثرات آن به صورت آيينه گسل و پرتگاه هاي گسلي است.
12- تشكيل درياچه اي به عمق 15-10 متر و طول يك كيلومتر بر اصر مسدود شدن رودخانه، كه اين درياچه هنوز هم وجود دارد.
13- آثار لغزش بر روي رسها، به صورت خطوط موازي كه جهت لغزش را نشان مي دهد.
فيلم ويدئويي يك ساعته از منطقه تهيه شده است.