آبخيزهاي شمال كشور ، كانون بحران هاي آتي  Fulltext 

[ محمد اميني ] - دانشجوي دوره دكتراي علوم مهندسي جنگل ، عضو هيات علمي و معاون پژوهشي مركز تحقيقات منابع طبيعي استان مازندران وعضو هيات جمعيت هلال احمر استان مازندران

خلاصه مقاله:

طي سي سال (1365-1335) نيمي از مساحت جنگلهاي شمال تغيير كاربري داده شده و از فهرست جنگل خارج گرديد (از 3/6 به 1/8 ميليون هكتار) . مطابق برآوردهاي جهاني، در صورت تداوم روال جاري در بهره برداري ازمنابع آب و خاك، تا سال 2025 رطوب خاك هاي كشور نسبت به ابتداي سال 2000 بطور متوسط 20 دصد كاهش خواهد يافت. ميزان فرسايش و جابجايي خاك در آبخيزهاي شمال ايران حدود 180-130 ميليون تن در سال است. از نظر جمعيت هاي انساني، قريب به 15 درصداز جمعيت روستايي كشور در 3/5 درصد از سهم شمال از مساحت كل كشور استقرار يافته اند. به عبارت ديگر، اين ناحيه چهار برابر ظرفيتي كه دارد جمعيت را درخود جاي داده است. همچنين 10/5 ردصد جمعيت كشور در آن محدوده زندگي ميكنند. فشردگي حجمعيت در استان هاي شمالي بسيار زياد و 2/5 برابر ميانگين تراكم كشور است و در برخي مناطق (بابلسر، آمل، نول و محمودآباد) اين نسبت به 5 برابر نيز مي رسد. هفتاد درصد اين جمعيت در نوار پايين و ماين بند آبخيزهاي شمال مستقر هستند. لذاست كه حداقل يك سوم مساحت جنگلهاي شمال به جنلگهاي مخروبه تبديل شده اند. از آنجايي كه در بسياري از نواحي، اين جنگلها در اراضي كم شيب تر واقع شده اند، اغلب درمعرض تغيير كاربري به كشتزار و باغ هستند. اين جمعيت با نرخ رشد فزاينده موج بتغيير كاربري هاي متعدد و دستكاري در طبيعت شده زمينه وقوع رانش و جاري شدن رواناب و سيل هاي كوچك و بزرگ را فراهم نموده است. آمارهاي سيل هاي اخير رابطه مستقيم افزايش جمعيت، تخريب منابع و وقوع سيلاب را نشان مي دهند. جنگل نشينان همچنين بطور سنتي به كشاروزي و دامداري اشتغال دارند. آنها بطور متوسط 2/5 برابر ظرفيت مراتع، دام را بصورت هاي متحرك و نيمه متحرك نگهداري مي كنند كه علاوه برچراندن خارج از فصل و انهدام مراتع، درزمان ييلاق و قشلاف و نيز زمان استقرار در محل، تعليف نهالهاي طبيعي جنگلي آتيه جنگل را نيز با خطر فقدان تجديد حيات طبيعي روبرو مي سازند. شايان ذكر است با اين مقدار تلفات نهال مي توان در هر سال نيم ميليون هكتار جنگل را نهالكاري نمود. در نظام بهره برداري طرحهاي جنگلداري نيز مي زا برداشت، مازاد بر ظرفيت جنگل بوده است. كمبود اراضي براي دفن زباله هاي شهري، آل.ودگي آب هاي سطحي و زير زميني، حذف عناصر گياهي و جانوري و پرندگان ازچرخه هاي طبيعي، نمود آفات و بيماري هايگياهي جدثيد از جمله پيامدهاي استقرار تعداد بيش از ظرفيت نابسامان جمعيت، نيز بهره برداري بي رويه و غلط از پهنه يكهزار كيلومتري خزر است. يكي از راهكارهاي اصلاح و كنترل اموريكه پاره اي از آنها بطور خلاصه موررد ااره قرار گرفتند و نيز پيشگيري از بحرانهاي اجتماعي و طبيعي آتي، تاسيس پايگاهي براي توسعه تحقيقات و پژوهشهاي مرتبط با جمعيت هلال احمر جمهوري اسلامي در شمال كشور است. تا ضمن پيش بيني مكان و زمان وقوع بحران هاي طبيعي و اجتماعي مرتبط با تخريب منابع، خدمات امدادي را بطريق مطلوب تر ارائه و با ثبت و ضبط مستمر دادهها در پايگاه اطلاعاتي ، امكان تحليل موقعيتها فراهم آيد و مديريت پايدار اعمال گردد.