پهنه بندي آسيب پذيري جمعيتي و اقتصادي حوزه آبريز اترك  Fulltext 

[ شهلا كاظمي پور ] - عضو هيئت علمي و مدرس دانشكده علوم اجتماعي دانشگاه تهران

خلاصه مقاله:

خسارت هاي انساني بلاياي طبيعي و حوادث در دنيا رقمي بيش از 10 هزار نفر در ماه برآورد شده است. كشور ما نيز به دليل موقعيت جغرافيايي بطور مكرر با وقوع انواع بلايا مانند زلزله، سيل ، خشكسالي ، طوفان و … مواجه بوده و همواره احتمال بروز و وقوع هر يك از اين بلايا و يا سوانح و حوادث وجود دارد.
ميزان خسارات انساني و آسيب هاي كه هر يك از اين بلايا و سوانح براي كشور ما ايجاد نموده، خيلي بيشتر از ارقام مشابه براي ساير كشورها بخصوص كشورهاي توسعه يافته مي باشد. دليل فزوني خسارات انساني بطور قطع علاوه بر مشيت الهي، شرايطي طبيعي و جغرافيايي، آمادگي جامعه براي مقابله با بلايا، چگونگي انتخاب محل سكونت نوع سكونتگاهها و … قبل از وقوع سوانح و عدم برنامه ريزي و اتخاذ تدابير صحيح پس از آنها مي باشد.
خسارات چشمگير انساني و اجتماعي بلايا و سوانح، توجه جامعه بين المللي را به خود جلب نموده بطوريكه دهه 1990 را دهه كاهش فاجعه هاي طبيعي ناميدند. اين نامگذاري نشان دهنده آگاهي و تاكيد بيشتر دولتها و سازمانهاي بين المللي بر سه مسئله بسيار مهم است:
1- آمادگي پيش از وقوع بلايا و سوانح و برنامه هاي پيشگيري، بر فعاليتهاي بعد از آن اولويت دارد.
2- برنامه هاي آمادگي و پيشگيري قبل از فاجعه بايد در برنامه هاي توسعه ملي ادغام گردد.
3- ابعاد انساني و اجتماعي بلايا حتما بايد در نظر گرفته شود.
در گذشته توجه به بلاياي طبيعي بيشتر به ابعاد فيزيكي معطوف بود بطوريكه تحقيقات مربوط به آنها بيشتر مربوط به مسائل تجربي و فيزيكي بود و به مباحث اجتماعي – فرهنگي توجهي نمي گرديد، ولي بددون درك فضاهاي اجتماعي – فرهنگي و شناخت آنها هرگونه برنامه اي با شكست مواجه خواهد شد.
شناخت توزيع و پراكندگي جمعيت كشور در مناطق مختلف كشور با توجه به ويژگيهاي مانند جنس، سن، وضع فعاليت و اشتغال و انطباق آن با پهنه بندي وقوع بلاياي طبيعي مانند زلزله، سيل، طوفان ، خشكسالي و … مشخص مي نمايد كه چه نقاط شهري و روستايي با چه ساختار جمعيتي و اقتصادي در معرض بيشترين بلايا و سوانح قرار داشته و يا درآينده احتمال خطر بيشتري براي آنها وجود خواهد داشت.