اهميت ارائه خدمات بهداشتي و درماني در بلاياي طبيعي و لزوم توجه به ايمني مراكز درماني بيمارستانها در حوادث و بلاياي طبيعي  Fulltext 

[ احمد عامريون ] - دكتراي تخصصي مديريت خدمات بهداشتي و درماني، عضو هيئت علمي و مدرس دانشگاه علوم پزشكي بقيه الله

خلاصه مقاله:

امروزه عوارض و صدمات جاني و مالي ناشي از سوانح طبيعي و غير طبيعي تاثير شگرف و انكارناپذيري در نحوه زندگي و سلامت انسانها بجا مي گذارد. بطوريكه ساليانه حداقل 3/5 ميليون نفر از مردم دنيا در اثر صدمات ناشي آن تلف شده حدود همين تعداد مجروح و معلول مي شوند.
به دليل اهميت مساله، سازمان جهاني بهداشت دهه 1990 را به عنوان «دهه حوادث و سوانح» سال 1993 را با طرح جهاني «قدر زندگي را بدانيم و با بي احتياطي و غفلت آن را به خطر نيندازيم» به عنوان مساله حوادث اعلام مسئوليت واقدام جهاني را جهت شناخت و پيشگيري از عوامل بروز بوجود آورنده حوادث و سوانح مطرح مي نمايد، زيرا به تعبير دبير كل سازمان جهاني بهداشت، سوانح زمان و هر روز مشكل مي آفرينند ولي هنوز انگيزه كافي در افراد، مسئولين ملي و محلي به منظور برنامه ريزي جهت پيشگيري از حوادث بدست نداده است. اكنون زمان آن فراسيده است كه نشان دهيم در عصر حاضر ، ايمني يكي از ستونهاي فردي و اجتماعي است و جدا از مسائل به اين امر بايد به عنوان بحثي در سياستهاي ارتقاء بهداشت كشور بها داده شود.
در جهان، 30 نوع بلاياي طبيعي شناسايي شده است و وقوع 31 نوع آن در ايران سابقه دارد. ايران دهمين كشوري است كه بلاياي طبيعي در آن رخ مي دهد و بر اساس آثار موجود در 90 سال گذشته، بيش از 120000 نفر بدين دليل كشته شده اند. از اين تعداد، 76 درصد بر اثر زلزله و 6 درصد بر اثر ساير بلايا جان خود را از دست داده اند. وقوع اين سوانح كه تلفات جاني و مالي بيشماري به ه مراه داشته، لزوم توجه و آمادگي لازم براي مقابله با سوانح را فراهم آورده است. با توجه به اين مسئله، مجلس شوراي اسلامي، قانون تشكيل كميته هاي كاهش اثرات بلاياي طبيعي را تصويب نموده است. مسئوليت يكي از كميته هاي فرعي به وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشكي گذاشته شده است. يكي از وظايف اين كميته، مطالعه و شناسايي موسسات و سازمانهاي بهداشتي و درماني موجود است. بديهي است كه مراكز بهداشتي، درماني مي بايست قبل از وقوع حادثه در حدي كه اوضاع و احوال و منابع اجازه مي دهد، از آمادگي نسبي برخوردار باشند. مراكز بهداشتي درماني بويژه بيمارستانها از جمله اماكني مي باشند كه هنگام وقوع سوانحي همچون زلزله در معرض خطر و آسيبهاي جدي با ميزان مجروحين و تلفات بسيار قرار مي گيرند. مديران آن مراكز بهداشتي بايد اطلاعات لازم در زمينه مديريت بحران را فرا گيرند تا به هنگام وقوع بلايا به نحو شايسته عمل نموده و نقش خود را آنچنان كه بايد ايفا نمايند. شايان ذكر است كه ضرورت سرويس دهي اين گونه مراكز در مواقع بحراني لزوم مقاوم بودن و آمادگي همه جانبه آنها را به جهت ارائه خدمات به عموم طلب مي كند . هنگام وقوع بحران در اين گونه اماكن عمومي خطراتي از سوي جمعيت سازمان نيافته و غيرممكن مردمي است كه با از دست دادن خونسردي و با هجوم به درهاي خروجي و اضطراري شرايط را نامطلوب تر از آنچه است ساخته و وضعيت را براي بيماران و پرسنل اداري مشكل آفرين مي نمايند. بنابراين برنامه ريزي، ارائه طرح مديريت براي اينگونه مراكز از اهميت بسزايي برخوردار است. ارائه طرح جامع مديريت بحران به معناي ايجاد تمهيداتي براي مقابله با بحران مي باشد كه منجر به كاهش اثرات بحران و سازماندهي بهينه وظايف و منابع در زمان بحران مي گردد. كاهش اثرات بحران نيز به كليه اقداماتي اطلاق مي گردد كه به منظور كاهش بحرانها انجام ميگردد تا اثرات بحرانها بر روي انسانها و جوامع كاهش يابد . رعايت موازين ايمني براي مراكز بهداشتي و درماني در برابر زلزله بايد بر پايه نظام مديريتي جامع و همه جانبه استوار باشد. نوع ساخت بنا در اين مراكز با ساير بناها و نحوه عملكرد اينگونه مراكز در هنگام وقوع بحران بايد توجه بيشتري مبذول داشت.
چهار دليل عمده براي توجه و سازماندهي بر عملكرد مناسب مراكز بهداشتي و درماني در برابر بلاياي طبيعي عبارتند از :
1- افراد حاضر در اين مراكز: پزشكان، پرستاران و كارمندان فني و پشتيباني، بيماران، افراد مسن، كودكان و ملاقات كنندگان
2- وجود دستگاه هاي پزشكي از قبيل سيتي اسكن، MRI و ديگر وسايل و تجهيزات.
3- سرويس دهي در زمان اضطراري و زمان پس از بحران: مراحل جستجو، امداد، نجات و بهبودي
4- نوع خدمات كه جنبه فوري و اورژانس در حيات بيمار بستگي به كيفيت، زمان تخويل ارائه به موقع خدمات دارد.
عدم وجود ساختار اين بيمارستانها در هنگام بروز سوانحي مانند زمين لرزه، خرابي ونهايتا به ايجاد بحران مي انجامد و حتي اگر خرابي عمومي نيز به اين مراكز وارد نشود، آسيب وارده به لوازم داخل آنها، حداقل نيمي از ارزش تجهيزات را كاهش مي دهد.
از اين رو با توجه به اهميت ارائه خدمات بهداشتي و درماني در حوادث و بلاياي طبيعي لزوم ايمني مراكز درماني بويژه بيمارستانها در زمان سوانح و حوادث، در اين مقاله به بررسي نقش بهداشت و درمان دركاهش بلاياي طبيعي، ايمني بيمارستانها در وضعيت عادي و در هنگام حوادث غير مترقبه، ايمني كاركرد بيمارستان در هنگام حوادث غير مترقبه، طراحي ايمني زلزله در مراكز درماني، مشكلات ناشي از توجهي به طراحي اصولي و صحيح مراكز درماني در بحران، تحليل طيف سازماندهي بيمارستانهاي تهران و تعيين آسيب پذيري ناشي از آن در بحران و نهايتا وظايف كميته فرعي بهداشت و درمان ، كميته هاي كاهش اثرات بلاياي طبيعي خواهيم پرداخت.