تروماتولوژي و شيوه هاي برخورد با قربانيان در بلاياي طبيعي  Fulltext 

[ محمد كاظميان ] - متخصص پزشكي قانوني و مسموميتها، مسئول فني اورژانس تروماتولوژي بيمارستان سوانح شهيد كامياب دانشگاه علوم پزشكي مشهد

خلاصه مقاله:

قرار گرفتن ايران در منطقه اي از جهان با احتمال بروز 130 نوع بلاياي طبيعي ضرورت همه جانبه نگري در مسائل تروماتولوژي را ايجاب مي نمايد. در اكثر كشورهاي پيشرفته، هر شهرستاني داراي برنامه مدوني براي حوادث غير مترقبه از نظر خدمات بيمارستاني آتش نشاني و انتظامي مي باشد. اين برنامه ها اغلب شامل جزئياتي مثل مسائل نقل وانتقال مصدومين، دارو، انتقال خون، انجام اعمال جراحي و بيهوشي اورژانس مي باشد كه در جهت كمك به مجروحان طراحي شده است ولي در اين ميان برنامه مشخصي در ارتباط با كشته شدگان وجود نداشته و حداكثر آمادگي گورستان شهر دراين ميان مطرح مي گردد. ولي درباره اينكه چگونه مي توان چندين كشته را معاينه، شناسايي، تعيين علت مرگ و دفت نمود، هيچ برنامه اي وجود ندارد. كمك مجروحان مسلما حياتي بوده و از اهميت خاصي برخوردار مي باشد ولي لازم به ذكر است كه در بلاياي طبيعي معمولا مجروح زيادي وجود ندارد و اكثر قربانيان كشته شده اند، بدين لحاظ ضروري بنظر مي رسد كه يك تيم به سرپرستي يك متخصص پزشكي قانوني كه مي تواند از سرويس هاي دانشگاهي و يا قضايي انتخاب گردد، برنامه ريزي قبلي در خصوص نحوه برخورد با چنين حوادثي داشته باشد و سازمانهاي ذيربط اعم از مامورين انتظامي، مسئولين بهداشتي و … را آگاه نمايد.
رئوس وظايف يك تيم پزشكي قانوني در حوادث و بلاياي طبيعي را مي توان به شرح زير عنوان نمود:
الف – جمع آوري اجساد و بازسازي اجساد قطعه قطعه شده
ب – شناسايي هويت متوفيات
ج – انجام اتوپسي بر روي تمامي يا تعدادي از قربانيان
د – تعيين علت فوت تمامي يا تعدادي از قربانيان و كمك به بازسازي نحوه حدوث مرگ
ه – جمع آوري نمونه جهت بررسي هاي سم شناسي در صورت لزوم
و – جستجوي مدارك احتمالي جهت تعيين علت برخي از مرگهاي مشكوك همزمان با حادثه
بسته به ميزان تلفات بايستي از بقيه پزشكان قانوني شهر دعوت به كمك نموده زيرا در حوادث با تلفات زياد شايد روزها يا هفته ها كار بر روي اجساد نياز باشد كه نياز به امكانات و پرسنل كافي خواهد بود. معمولا سردخانه بيمارستان ها و حتي سالن تشريح پزشكي قانوني قادر به بررسي كليه اين اجساد نمي باشد و لذا بايستي بلافاصله مكاني مناسب كه در برنامه ريزي قبلي پيش بيني شده است، مانند يك انبار، كارخانه اي متوركه، سالن ورزشي و ساختمانهاي مشابه شناسايي و مورد استفاده قرار گيرد. در مناطق دور از شهر ميتوان از يك چادر بزرگ كمك گرفت. درمناطق داراي آب و هواي گرم يا در تابستان تجهيزاتي جهت نگهداري اجسادو تكه هاي جسد لازم مي باشد.
گردآوري اجساد معمولا توسط نيروي نظامي و انتظامي تحت نظارت پزشك قانوني انجام مي شود كه ابتدا پزشك فوت را تاييد نموده و در صورت امكان عكس برداري انجام مي شود و سپس جسد يا قطعات آن توسط يك نايلون به محل مورد نظر منتقل مي شود. لباسها و زيورآلات جمع آوري و كد بندي ميشوند.
در بررسي جسد، ثبت قد، وزن ، جنس، نژاد، رنگ پوست ، جوشگاههاي قديمي، تغيير شكل هاي قديمي اندامنها، خالكوبي ها، و معاينه دندانها در كنار اتوپسي باليني مي تواند در تشخيص هويت قربانيان اهميت پيدا كند. بررسي هاي راديولوژيك علاوه بر كمك به تشخيص هويت مي تواند در بررسي مرگهاي مشكوك و بارسازي مكانيسم حادثه كمك كند.
سازمان هلال احمر ايران بعنوان پيشگام در كمك رساني در حوادث اعم از بلاياي طبيعي بخصوص موارد سيل و زلزله كه دركشور ما از شيوع بالايي برخوردار مي باشد. با توجه به حضور اوليه مددكاران در صحنه حادثه و برخورد با مصدومين و قربانيان در زمينه تروماتولوژي قانوني نيز بايستي داراي طرح و برنامه مدوني باشد كه با توجه به حضور متخصصين پزشكي، قانوني در چارچوب نظام دانشگاهي مي توان با استفاده از اين تخصص و تجربه، با نگرش و احاطه كاملتري در رفع نگراني بستگان متوفيات و كنترل مسائل بهداشتي ناشي از بجاي ماندن جسد و خطرات آلودگيهاي منابع آب و غذا و مكانهاي تردد موثر واقع گردد.