تبيين سيستم سريع هشدار بلاياي طبيعي (سيل)  Fulltext 

[ علي براتيان ] - دانشجوي دكتراي اقليم شناسي، كارشناس مسئول هواشناسي كاربردي اداره كل هواشناسي استان چهارمحال وبختياري

خلاصه مقاله:

هر ساله شاهد هستيم كه بلاياي طبيعي خسارات عمده جاني و مالي به جوامع انساني وارد مي سازد و متاسفانه ما هم هرچند صباحي طعم تلخ اين وقايع را مي چشد. سيل، زلزله، خشكسالي ، سرمازدگي، توفان و ... خسارات جاني و مالي فراواني به كشور وارد مي آورد و اين تبيين تمهيداتي جهت كاهش خسارات ناشي از اين بلايا را مي طلبد كه اين تمهيدات به صور گوناگون مي باشد و قطعا قدم اول شناخت و درك اين پديده ها مي باشد، زيرا انسان ازناشناخته ها خصوصا چنانچه از از آن ضرر ديده باشد هراس داشته و آنچه در قدم اول سبب كاهش اينترس مي گردد، شناخت است كه اين رسالت علم مي باشد تا درك صحيحي از پديده ها به انسان بنماياند وانعكاس صحيح رفتاري جوامع بشري را در مقابله با خطرات اين پديده ها بروز دهد. لذا در گام اول مقابله، پيشگيري و پيش آگاهي نقش برجسته اي در اين مهم دارد و در بسياري مواقع مي توان با اقدامات پيشگيرانه و پيش آگاهي، از صدمات و خسارات جلوگيري نمود. به هر حال در خصوص وقوع يك پديده يا بلاياي طبيعي سه مرحله را در پيش روداريم، 1- مرحله قبل از وقوع 2- مرحله هنگام وقوع 3- مرحله بعد از وقوع كه در اين مقاله سعي گشته اقدامات پيش آگاهي مرحله قبل از وقوع سيل از ديدگاه هواشناسي بررسي و مدل اين سيستم ارائه گردد.
سيل پديده اي است كه در گروه بلاياي جوي ناگهاني بوده و در طي چند ساعت مي تواند خسارات سنگين جاني و مالي و زيست محيطي بر جاي بگذارد. لذا در بحث پيشگيري انجام اقدامات زيربنايي چون حفظ حريم آبراهه ها، مكان گزيني مناطق مسكوني و كشاورزي و صنعتي، حفظ پوشش گياهي و ... مطرح است كه در كاهش يا جلوگيري از شدت سيل نقش بسزا و حياتي دارد.
با توجه به رسالت هواشناسي در پيش بيني وقايع جوي، نقش پيش بيني هاي هواشناسي درخصوص سيل اهميت ويژه اي دارد كه اين امر در سيل هاي مرداد 1380 و 1381 گلستان بخوبي جلوه گر بود بطوري كه بكارگيري هشدارها در سال 1381 سبب انجام اقدامات حفاظتي قبل از وقوع سيل شد و در نتيجه كاهش خسارات جاني را بهمراه داشت.
از آنجايي كه اغلب مواقع سيل در اثر شدت و تمركز هسته هاي توفان، رعد و برق محلي و ساير سيستم هاي جوي كه سبب بارش شديد مي گردد يا بارش هاي رگباري در فصول خشك بخصوص در مواقع خشكسالي بوقوع مي پيوندد، لذا جهت تبيين يك سيستم هوشمند و كارا پيش بيني سيل، ابتدا بايد استعداد سيل خيزيي حوضه هاي آبريز و سوابق آن بررسي گردد و پتانسيل سيل خيزي هر حوضه مشخص گردد و با توجه به سيستم هاي جوي سيل زا در حوضه ها، اقدام به صدور اخطاريه و انجام اقدامات ايمني در خصوص حفظ جان انسانها وكاهش خسارات مالي دركوتاه مدت نمود و اين امر محقق نمي شود مگر با اشتارك مساعي دستگاه هاي مسئول و برقراري ارتباطي سريع و منطقي بين اين دستگاه ها و تعيين شرح وظايف هر بخش در مقابله با بلايا، كه نمونه آن در سيل مردادماه 1381 استان گلستان ديده شد و متاسفانه نمونه اي از عدم هماهنگي را در سيل گذشته مشكين شهر شاهد بوديم كه اميدواريم با بكارگيري هشدارها و انجام مطالعات علمي در اين خصوص و پيش آگاهي سريع بتوان ازمصيبت هاي وارده توسط اين بلايا كاست.