بررسي وضعيت روان شناختي گروهي از امدادگران ارائه دهنده خدمات در زلزله بم و مقايسه شرايط آنها با يك گروه گواه

[ فريد براتي سده ] - دانشجوي دكتراي روان شناسي دانشگاه علامه طباطبايي مدرس موسسه آموزش عالي علمي كاربردي هلال ايران

خلاصه مقاله:

امدادگري در بلايا وسوانح از جمله فعاليتهاي پر استرس و فشار زاست. پژوهش هاي انجام شده همگي حاكي از تنش ها و فشارهايي است كه امدادگارن در اثر فعايت هاي امدادي درسوانح و بلايا به آن دچار مي شوند. شدت اين تنش و استرس ها گاه حتي تا حدي شديد و حادمي شود كه به تشخيص رسمي اختلالات رواني ازجمله اختلال رواني استرس پس از ضربه (PTSD) و اضطراي و افسردگي مي انجامد. منابع موجود در تبيين علل بروز اين شرايط در امدادگران به عوامل متعدد اشاره كرده اند، عواملي از قبيل ويژگي هاي فردي، شرايط محيطي، عوامل وابسته به موقعيت فاجعه و نيز شرايط كاري و امور اداري و غيره.
هدف از اين مقاله بررسي وضعيت روان شناختي گروهي از امدادگران ارائه دهنده خدمات مختلف امداد و نجات در زلزله بم كه در خودمناطق زلزله زده فعاليت هاي امدادي انجام داده اند، ضمن تدوين طراحي با استفاده از پرسشنامه فرسودگي در امدادگران (اهرنرايك ، 2001) به بررسي ميزان و نوع علايم درانان پرداخته شد و سپس با استفاده از همين پرسشنامه وضعيت مشابه گروهي از امدادگران كه به دلايل مختلف امكان شركت در عمليات امدادرساني در بم را نداشته اند، مورد مقايسه قرار گرفت (هر دو گروه از نظر ساير شرايط و عوامل همتا شدند)
بررسي نتايج حاصل نشان مي دهد كه بين نمره فرسودگي افرادي كه در بم ارائه خدمت كرده اند، با مدت حضور آنها در بم همبستگي معني داري در سطح 0/05 وجود دارد. بعبارت ديگر، ميزان بيشتر حضور در بم با شدت بيشتر علايم در امدادگر رابطه دارد. همچنين در اين بررسي مشخص شد كه بيشترين رابطه مور مشاهده بين مدت حضور در بم (و ارائه خدمات) در دو حيطه مشكلات جسماني و ارتباطات اجتماعي و تحريك پذيري مي باشد.
به منظور مقابسه امدادگران حاضر در عمليات امدادرساني در بم و امدادگران حاضر در عمليات امدادرساني در بم امدادگراني كه به دلايل در ارائه خدمات در بم شركت نداشته اند، گروهي متشكل از 15 نفر امدادگران گروه اخير كه از نظر كليه شرايط با گروه اول همتا شده بودند ، نيز مورد سنجش با استفاده از آزمون مربوط قرار گرفتند و سپس ميانگين نمرات دو گروه با استفاده از آزمون مقايسه شد. ميانگين علايم شركت كننده در عمليات در بم برابر با 23/16 و نمرات گروه گواه برابر 2/10 بود. آزمون T براي مقايسه دو ميانگين برابر با 78/3 بود كه در سطح 0/001 معني دار است كه نشان دهنده سطح بالاتر علايم در امدادگران ارائه دهنده خدمان در بم مي باشد.
نتايج حاصل از اين تحقيق هماهنگ با ساير پژوهش ها نشان مي دهد كه ارائه خدمات در فاجعه ها و بلايا و سوانح بالايي از فشار رواني و تنش را در امدادگران ايجاد مي كند. بنابراين به منظور حمايت از امدادگران وكاستن از اي فشارها و تنيدگي ها و پيشگيري از تبديل آنها به مشكلات شديدتر روان شناختي لازم است تا خدمات خاصي به امدادگران ارائه شده و مداخله هايي صورت گيرد كه از آن جمله مي توان از تكنيك هاي خاصي كه در اين باره طراحي شده است، استفاده كرد. در متن اصلي مقاله درباه اين تكنيك ها كه بخشي از آنها توسط نگارنده در درون موسسه عالي هلال به كارشناسان مديريت عمليات امداد و نجات جمعيت هلال احمر آموزش داده مي شود، پرداخته خواهد شد.