راهنماي كاربردي تكتيك بازگويي روانشناختي براي متخصصين بهداشت رواني و كاركنان امداد و نجات در بالاي طبيعي (توصيف نظري و مروري بر پژوهش ها)

[ جعفر ميرزائي ] - كارشناس ارشد روانشناسي باليني
[ فريد براتي سده ] - دانشجوي دكتراي روان شناسي

خلاصه مقاله:

بلايا از جمله معضلات بزرگ جوامع انساني هستند و بشر به رغم پيشرفت هاي علمي، صنعتي و فن آورانه هنور نتوانسته است بر فجايع و اثار آنها تسلط يابد. اگرچه پيشرفته هاي صنعتي و فناورانه در بعضي از جنبه هاي پيشگيرانه فاجعه موثر بوده اند، اما خود نيز به ابعاد حوادث مصيبت بار افزوده اند. تا جايي كه سازمان ملل متحد، دهه 1990 ميلادي را دهه كاهش حوادث و بلاياي طبيعي ناميده است.
تخريب روانشناسي شامل تخريب انگاره ها و الگوهاي زندگي و نيز تخريب پاسخ هاي مقابله اي و سازگاري معمولي افراد است (رافائل 1986).
تيلور و فريز (1982) فاجعه را يك عامل فشارزاي رواني- اجتماعي تعريف مي كنند كه باعث عدم تعادل بين نيازهاي محيط و توان پاسخدهي ارگانيسم مي شود. مداخلات اوليه بهداشت رواني در بلايا و سوانح را مي توان مداخلاتي عمل گرا دانست.
اهرنرايك (2001) معتقد است كه بالاترين اولويت براي ارائه خدمات رواني اجتماعي در مرحله اوليه پس از بروز بلا، امدادگراني هستند كه عملكرد موثر و مدام آنان ضروري است. اين مداخلات ممكن است شامل مديريت بحران، مداخله در بحران، حل تعارض، روش هاي كنترل اضطراب ، و شيوه هاي رفتاري شناختي، در جهت كمك به حل مسئله يا توزيع فشار باشد.
يكي از مداخلات رواني اجتماعي كه توسط متخصصين بهداشت رواني بكار مي رود. تكنيك بازگويي روانشناختي ، در جهت كمك به حل مسئله يا توزيع فشار باشد.
يكي از مداخلات رواني اجتماعي كه توسط متخصصين بهداشت رواني بكار مي رود . تكنيك بازگويي روانشناختي Psychologucal Debriefing مي باشد. مقاله حاضر با هدف توصيف روش ها و مراحل اين شيوه درماني براي كاركنان امداد و نجات كارشناسان تهيه شده است.
روش بازگويي روانشناختي PD در مفهوم به بازگويي فشار رواني ناشي از واقعه بحراني CISD اطلاق مي شود. PD داراي 8 مرحله مي باشد كه عبارت است از:
1. مرحله آمادگي
2. مرحله معرفي
3. مرحله واقعيت
4. مرحله تفكر درباره فاجعه و شرح ماجرا
5. مرحله بروز واكنش هاي هيجاني و عاطفي نسبت به بلايا
6. مرحله بروز علائم و نشانگان مرتبط با فشار رواني
7. مرحله آموزش
8. مرحله مرور و پيگيري مي باشد.
سپس از وقوع بلايا ارائه خدمات روانشناختي به قربانيان جزءاقدامات اساسي محسوب مي گردد. در مراحل فوريتي و اورژانس كه تلاش هاي عمدتا معطوف به عمليات امداد و نجات و تامين سرپناه مي باشد مداخلات بهداشت رواني پا به پاي تامين نيازهاي اساسي بازماندگان ارائه ميشود.
هدف از اجراي گام به گام PD آن است كه به بازماندگان جهت شناخت، درك، كنترل هيجانات و عواطف شديد ناشي از بلايا آموزش داده شود تا آنان ضمن شناخت علائم و مشكلات خود بتوانند راهبردهاي مقابله اي coping strategies موثر در رويارويي با بلايا را بكار برد، و در خصوص حمايت هاي رواني اجتماعي لازم را از كارشناسان بهداشت ر واني، همسالان، بستگان ، روستان و افراد محيط خود بدست آورند. گروه هدف در اين مداخلات، قربانيان بلايا و امدادگران بوده و زمان كاربرد آن از هفته هاي پس از سانحه تا يك سال بعد تداوم مي يابد.
روش مطالعه حاضر به قصد تهيه راهنماي كاربر ي گام به گام براي متخصصان بهداشت رواني بوده وبصورت مروري بر مطالعات ادبيات تحقيق و بررسي مطالعات تصادفي و نظارت شده بوسيله مقالات، كتب اصلي و وب سايت هاي اينترنتي مربوط به بلايا با كليد واژه CISD، بلايا، مداخلات رواني اجتماعي از سال هاي 2003-1979 صورت گرفته است.
پس از مروري بر مطالعات انجام شده در CISD ,PD كه از طريق نتايج پژوهش هاي كارازمايي شده تصادفي و كنترل شده صورت گرفته ، نتايج بيانگر اثر بخشي اجراي روش هاي وق به همراه مداخله در بحران بعنوان روشي موثر در كاهش اضطراب، افسردگي و آشفتگي رواني مي باشد (بان و كلارك 1979، بورد پوريت 1979).
نتايج پژوهش بوهل (1991 و 1995) در خصوص اثر بخشي مداخلات اثر بخشي مداخلات روش مبتني بر CISD بر روي گروه هايي كه در معرض سانحه بوده اند، بيانگر اثر بخشي آن درجلوگيري از اضطراب ، افسردگي،واكنش خشم و نشانگان فشار رواني بوده است.
نتايج مطالعات جنگيز (1996) در مورد اثر بخشي رواني اجتماعي PD در بين كاركنان اورژانس هاي پزشكي بيانگر آن است كه فرايند بهبودي پس از انجام مراحل CISD سريعتر صورت گرفته و افسردگي و نشانگان مرتبط با فشار رواني نيز كمتر ديده شده است.
نتايج مطالعات كمپ فيلد و ميلز (2001)، ريچاردز (2001) اورلي وبويل (1999) و اورلي و فلاتري 2001، 2002 ، يانگ و همكاران 2002 و ميچل(2003) بيانگر اثر بخش بودن برنامه هاي PD, CISDبوده كه تا پيگيري 12 ماهه موردبررسي قرار گرفته آن. نتايج پژوهش ياسمي و همكاران (1382) نيز بيانگر اثر بخشي PD به روش گروهي همراه با ديگر مداخلات رفتاري شناختي مانند كنترل افكار مزاحم و... روي كودكان و نوجوانان بوده است. نتايح پژوهش براتي سده و همكاران (1382) نيز بيانگر اثر بخشي PD به همراه ديگر روش هاي حمايتي آموزشي، رفتار و شناختي بوده است.
به نظر مي رسد اين روش با رعايت اصول فوق توسط متخصصين بهداشت رواني چون رواشناسان، روانپزشكان و مددكاران كه خود تحت آموزش قرار گرفته و در اين روش داراي تجربه مي باشند، با احتياط صورت بگيرد. زير اثر بخش بودن آن بر روي افراد دچار سانحه در كارآزمايي هاي متعدد كنترل شده گزارش شده است.