ضرورت كاربردي نمودن ساختار سيستم برنامه ريزي و كنترل سوانح طبيعي كشور با استفاده از سيستم GIS و NGO

[ سيدسعيد سمائي ] - كارشناس ارشد

خلاصه مقاله:

پويايي، دوام و قدرت اجرايي برنامه هاي هر سازمان به تشكيلات آن وابستگي خاصي دارد. زيرا چنانچه سيستم داراي تشكيلاتي نامنظم و ناكارآمد باشد، در تهيه و اجراي برنامه هاي طراحي شده ناموفق خواهد گشت، سيستم ها و سازمان هاي درگير با مسايل شهري مي بايستي نسبت به اين مسئله توجه و عنايت بيشتري داشته باشند. يكي از عناصري كه برنامه ريزي و طرح هاي شهري مي بايستي بر اساس آن ورت پذيرد، مسئله ايمني شهر و شهروندان مي باشد. در اين بين بحرانهاي ناشي از سوانح طبيعي يكي از مسائل مخاطره آميزي مي باشد كه شهرها را تهديد مي نمايد و متخصصين شهري و سوانح طبيعي را به تهيه يك برنامه موفق به منظور كنترل بلاياي طبيعي و غلبه نمودن بر آنها مجاب مي سازد.
و ليكن به اين دلايل:
1. تعدد و پراكندگي نهادها و سازمانهاي متولي سوانح طبيعي در ايران
2. سياستگذاريها و تصميم سازيهاي تفاوت به دليل سليقه ها و تخصيص بودجه ها به ميزان متغير در آنها
3. ايجاد دوباره كاريها و تداخل در انجام فعاليتهاي نهادهاي مذكور
4. انجام فعاليتهاي مربوطه در موازات يكديگر
5. خط مشيب متفاوت مسئول هر نهاد با سازمان ديگر به دليل عدم وجود هماهنگي و انسجامي خاص در بين آنها و... كه اين مسائل نهايتا نتيجه اي جز هرج و مرج و عدم دستيابي به اهداف مد نظر پديدار نمي سازد.
توجه به مسائل فوق از يك سو وگسترش سوانح طبيعي در ايران به دليل بالا بودن پتانسيل لرزه خيزي، سيل گيري، خشكسالي و.... مهمتر اينكه سوانح طبيعي غالبا غير مترقبه و ناگهاني صورت مي پذيرفتند. از سوي ديگر متفكرين، انديشمندان و مسئولين كشوري را ملزم مي دارد تا ساختار سيستم فعلي سوانح طبيعي كه بسيار ناكارآمد مي باشد، را مورد بازبيني قرار داده و ارائه طريق نمايند.
براين اساس نويسنده مقاله با توجه به شرايط سياسي، اقتصادي، فرهنگي، اجتماعي و محيطي حاكم بر كشور و بررسيهاي صورت پذيرفته و با بهره برداري از نجارب بين المللي، ساختاري به جهت سيستم برنامه ريزي و كنترل سوانح طبيعي طراحي نموده است، كه علي رغم سادگي آن بسيار توانمند و متفكر عمل خواهد نمود. اين ساحكتار تمايزاتي نسبت به ساير ساختارها دارا مي باشد كه مي توان آنها را به صورت زير برشمرد.
- افزودن سطح محله (سطح پيشنهادي) به چهار پوششي ساختار سيستم سوانح طبيعي فعلي كشور
به منظور بهره برداري از امكانات، منابع و نيروهاي متخصص موجود در محله هاي شهري و مشاركت دادن مردم در امر برنامه ريزي و كنترل سوانح طبيعي كه برنامهريزي از نوع، برنامه ريزي از پائين به بالا را به جهت ارائه برنامه هاي مطلوب و تئوريك به واقعيت، طلب مي نمايد.
- ايجاد شوراي علمي برنامه ريزي و كنترل سوانح طبيعي كشور: اين شورا سعي دارد مسائل فني و علمي سوانح طبيعي را به مشورت گذارد و با بهره گيري از نظريات علمي انديشمندان راهكارهاي علمي و محيطي را جهت هر گونه اقدامي خدمت رياست محترم جمهور ارائه نمايد و طرح هاي اجرايي مربوطه از نوعي پشتوانه مستحكم علمي برخوردار سازد.
- در نظر گرفتن يا انتصاب معاونت برنامهر يزي و كنترل سوانحط بيعي رياست جمهوري در هيات دولت به عنوان رئيس نهاد برنامه ريزي و كنترل سوانح طبيعي كشور (پيشنهادي).
- به منظور يكپارچه سازي سياستگذاري ها و تصميم سازي ها و همچنين قبول مسئوليت برنامه ريزي و كنترل سوانح طبيعي كشور توسط تنها يك مدير، پيشنهاد مي گردد ، بر اساس مدل سه گانه مديريت سوانح طبيعي رايج در سطح جهاني، فعلا از مدل انتصاب معاونت برنامه ريزي و كنترل سوانح طبيعي درداخل هيات دولت بهره برداري گردد و سپس بعد از منسجم شدن وزارت رفاه و تامين اجتماعي- كه البته زمان بسيار زيادي را طلب مي نمايد – در صورت صلاحديد مسئولين امر در قالب وزارتخانه مذكور انجام وظيفه نمايد.
- ايجاد نهاد برنامه ريزي و كنترل سوانح طبيعي كشور (پيشنهادي): اين نهاد به عنوان مقر متفكر سيستم سعي دارد تا با در بر گرفتن كليه نهادها و سازمانهاي فعلي مسئولين سوانح طبيعي كشور، به ساماندهي تمامي بودجه ها ،‌ نيروها، امكانات و تجهيزات مختص امر سوانح طبيعي متمركز در سازمانهاي فعلي، كشور پرداخته و در نهايت با بهره برداري از بانك اطلاعاتي هوشمندي كه بر اساس سيستم GIS مجهز و طراحي گرديده است، به اتخاذ تصميمات و سياستگذاريهاي واحد، هدفمند و منسجمي نائل گردد و به منظور بهبود بخشيدن به سطوح كيفي و كمي عمليات امداد و نجات از بدنه قوه مجريه و نيروي سپاه پاسداران انقلاب اسلامي و نيروي مقاومت بسيج به صورت سيستم تمركز غير متمركز استفاده نمايد.
قرارگيري نيروي سپاه پاسداران انقلاب اسلامي و نيروي مقاومت بسيج مستضعفان در كنار بدنه اجرايي قوه مجريه (پيشنهادي)
اين نيروها به دليل اينكه اولا قانونا موظف به ياري رساندن به افراد آسيب ديده از بحرانهاي وسانح طبيعي بر اساس اساسنامه خود مي باشند و ثانيا از امكانات،‌ تجهيزات و نيروهاي متخصص برخوردارند و ثالثا در سطوح شهري ، روستايي بخصوص محله هاي شهري پراكندگي و آشنايي بسيار كارآمدي را نسبت به محيط استقرار يافته در آن دارند، مي توانند در كنار قوه مجريه نقش بازوي توانمندي را ايفا نمايند.
– ايجادسناد برنامه ريزي و كنترل سوانح طبيعي در سطح محله (پيشنهادي)
اين ستاد به منظور تحقق بخشيدن به اهدافي نظير 1- آشنايي با مسائل و مشكلات محله هاي شهري كه از چشم برنامه ريزان دور مانده و در ارتباط مستقيم با سوانح طبيعي مي باشد. 2- مشاركت دادن افراد در برنامه ريزيهاي امر سوانح طبيعي 3- حداكثر استفاده از امكانات، منابع و نيروهاي متخصص محلي 4- آموزش صحيح و سريع افراد محلي از اين طريق 5- توجه اي خاص به عنوان خط مقدم مقابله با بحران هاي ناشي از سوانح طبيعي در زمان وقوع بحران 6- استفاده از همين افراد كه در زمان وقوع سوانح طبيعي آسيب نديده و قادر به امدادرساني هستند زيرا در نواحي وسيع بحران زده تا 48 ساعت اوليه امكان نرسيدن كمك به نيروهاي امدادي وجود دارد و... از يك سو و از سوي ديگر با توجه به تنظيم ماده 54 طرح امداد و نجات كشور (در سال 1382) از سوي هيات دولت تشكيل و راه اندازي اين ستاد امكان پذير بوده و اثرات مطلوب قابل توجه اي را، همانطور كه در كشورهاي ديگر نظير ژاپن مشاهده نموده ايم، ارائه مي نمايد.