برنامه ريزي مديريت پيشگيري و مقابله با زلزله در شهر

[ صديقه ميرهاشمي ] - دانشگاه علوم پزشكي بقيه ا... «عج» پژوهشكده طب رزمي، مركز تحقيقات بهداري در رزم تروما
[ علي غنجال ] - دانشگاه علوم پزشكي بقيه ا... «عج» پژوهشكده طب رزمي، مركز تحقيقات بهداري در رزم تروما
[ عبدالرضا دلاوري ] - دانشگاه علوم پزشكي بقيه ا... «عج» پژوهشكده طب رزمي، مركز تحقيقات بهداري در رزم تروما
[ علي شمس نوراني ] - دانشگاه علوم پزشكي بقيه ا... «عج» پژوهشكده طب رزمي، مركز تحقيقات بهداري در رزم تروما

خلاصه مقاله:

مديريت بحران براي بهره گيري گسترده از كليه عوامل موثر در بهينه سازي كاهش خسارات ناشي از بحران و مقابله بابحران پديد آمده است مديريت بحران داراي چهار ركن اصلي است كه شامل كاهش خسارات، آمادگي، واكنش و بازسازي و عادي سازي است. سيستم جامعه مديريت بحران بايد طوري برنامه ريزي نمايد كه منابع موجود را با مخاطرات موازنه كند تا بتواند بحران را كنترل نمايد. لذا جهت مديريت پيش گيري و مقابله با زلزله عمدتا با دو نوع برنامه ريزي ، كه بصورت دراز مدت و موردي است مي توان با يك بحران طبيعي مقابله نمود. برنامه ريزي دراز مدت، معمولا جهت پيشگيري تا پيش بيني و كم كردن عوارض درهر حادثه صورت مي گيرد و برنامه ريزي موردي معمولا پس از وقوع هر حادثه و بسيار عجولانه و بنا بر شدت حادثه و بر اساس وضعيتهاي پيش آمده انجام ميشود . بطور كلي در مناطقي كه همواره و بالقوه در معرض بلاياي طبيعي قرار دارند، بايد برنامه ريزي جهت پيشگيري و مقابله با اين بلايا انجام شده و بايست در استراتژيهاي كلي آن منطقه لحاظ شد و اين برنامه ريزي ها بايد در بالاترين سطح تتجرايي مورد توجه قرار گيرند. اساس در مواجهه با زلزله يا هر بلاي طبيعي ديگري اقداماتي قبل و بعد از وقوع آن لازم الاجرا است كه مي توان آنها را به 5 مرحله تقسيم كرد.
1. پيشگيري و آمادگي
2. پيش بيني و اعلام خطر
3. امدادهاي اوليه
4. اسكان موقت
5. بازسازي
در اين 5 مرحله، پيش گيري و آمادگي مهمترين مرحله مي باشد، پس از آن مرحله پيش بيني و اعلام خطر اهميت دارد و مرحله امداد در جايگاه سوم قرار مي گيرد. مرحله بازسازي و اسكان موقت به ترتيب داراي اهميت نسبي مي باشند.
مرحله پيشگيري و آمادگي شامل سه بخش
1. تعيين تشكيلات مورد نياز
2. معرفي روشي جهت تعيين چارت سازماني ستاد مديريت بحران
3. اقدامات سازمان در مرحله پيش گيري و آمادگي مي باشد
الف – تعيين تشكيلات مورد نياز بدنبال وقوع حادثه غير مترقبه در سال هاي گذشته، ستادي بنام ستاد حوادث غير مترقبه تشكيل و در اين رابطه تجربياتي حاصل شده است. محدوده فعاليت هاي اين ستاد عبارتند از اقداماتي كه پس از وقوع حادثه انجام ميگيرند. براي ايجاد اين مي توان به اين موارد اشاره كرد، 1- تصويب كليات و لزوم تشكيل اين سازمان توسط هيات دولت، 2- تشكيل كميسيون كارشناسي جهت تعريف و طراحي چارت سازماني و شرح وظايف، 3- تامين بودجه و و محل استزار و ملزومات اداري سازمان، 4- رفع نقايص موجود در ساختار سازمان و بهينه كردن آن.
ب – معرفي روشي جهت تعيين چارت سازماني ستاد مديريت بحران
با توجه به ماهيت علمياتي كه اين سازمان بايد انجام دهد، روشي كه پيشنهاد مي شود به اين صورت است كه پس از مشخص شدن دستگاه هاي دولتي وخصوصي، پرسنل هر كدام از اين واحدها در خزانه هاي تخصصي قرار مي گيرند، هر گاه سازمان بخواهد عملياتي را انجام دهد يك سازمان فرعي عملياتي بطور موقت تشكيل مي گردد كه افراد آن از خزانه هاي تحصصي تامين مي گردند، يك نفر بعنوان مدير عمليات در سازمان فرعي منصوب مي شود و افراد تحت الامر، در مديريت آن عمليات قرار مي گيرند، در اينگونه سازمانها ، مدير كل اجرائي به كمك مدير عمليات، برنامه ريزي پروژه هاي مورد نظر سازمان راطراحي مي كند، بطوريكه حداكثر استفاده از نيروها و امكانات سازمان صورت مي گيرد و سازمان از قيد رعايت سلسله مراب و منفك بودن واحدهاي صف و ستاد رهائي مي يابد. اين ساختار سازماني بعلت انعطاف بسيار زياد، استفاده حداكثر از نيروها، منابع سازمان از محبوس شدن نيروها در خانه هاي ثابت سازماني جلوگيري مي كند.
اقدامات سازمان در مرحله اول:
1- تعيين نقشه آسيب پذير شهر
2- تهيه طرح هاي اجرائي تعديل آسيب پذيري
3- تهيه طرح هاي اجرائي تهيه و استقرار وكاربري امكانات پيش بيني و اعلام خطر
4- تعيين تعداد، تركيب و شرح وظايف كميته هاي لامز جهت مرحله امدادهاي اوليه
5- تعيين تعداد، تركيب و شرح وظايف كميته هاي لازم جهت مرحله بازسازي
6- تعيين تعداد، تركيب و شرح وظايف كميته هاي لازم جهت مرحله اسكان موقت
7- تهيه سناوريهاي مختلف وضعيت بحران (تهيه دستور العمل جهت برخورد با بحران)
(در مورد شماره 6، 5، 4.)
مرحله امداد:
1- كميته امداد سريع: با تجهيزات عمدتا ساده و سبك بلافاصله بعد از حادثه وارد عمل مي شود.
2- كميته برداشت آوار: با تجهيزات سنگين و نيمه سنگين
3- كميته انتقال مصدومين به مراكز درماني: با امكانات نيروي انساني، حمل و نقل هوايي- زميني.
4- كميته تامين: جهت برقراري امنيت
5- كميته بهداشت: به منظور سم پاشي، واكسيناسيون و قرنطينه
6- كميته تجسس: به منظور كشف اجساد.
7- كميته دفن اجساد: جهت دفن به موقع و اصولي اجساد.
8- كميته ترافيك و حمل و نقل: به منظور بازگشايي معابر و تخليه بازماندگان به مناطق امن.
9- كميته هاي فني: به منظور كنترل حريق و كنترل نشت آب و گاز و تعمير شبكه هاي برق و مخابرات.
10- كميته اخبار و اطلاعات: جهت ارتباطات داخلي و خارجي
مرحله اسكان موقت:
1- كميته ساخت اردوگاه: جهت برپائي اردوگاه هاي اسكان موقت.
2- كميته ساخت مراكز درماني: جهت برپائي بيمارستان هاي موقت و صحرايي .
3- كميته اسكان
4- كميته آب و غذا و پوشاك
5- كميته دفع زباله
6- كميته بهداشت: به منظور درمانهاي فوري، تامين سرويس هاي بهداشتي.
7- كميته مددكاري: به منظور كاهش عوارض رواني حادثه .
8- كميته تجيي و تشخيص هويت: به منظور شناسايي گمشدگان.
مرحله بازسازي:
1- كميته ارزيابي خسارات.
2- كميته مكان يابي جهت تشخيص محل مناسب
3- كميته فني: انتخاب مصالخ مناسب و نظارت بر عمليات ساختماني
2-مرحله پيش بيني و اعلام خطر
با توجه به اينكه پيش گويي دقيق محل و شدت زمين لرزه تقريبا غير ممكن است، ولي اين مطلب باعث نمي شود كه هيچگونه تلاشي براي بررسي لرزشهاي زمين و شناسايي كميت و كيفيت آن انجام نشود، بهر حال بايد با به خدمت گرفتن سخت افزار و نرم افزار مناسب درصد پيش بيني زلزله برآمد و مواقع خطر بطريق تخصصي نسبت به آگاه نمودن عموم اقدام شود . با بررسي هاي زمينشناسي لرزشها و تجزيه و تحليل رياضي و آماري، مي توان پيش گويي هاي احتمالي در مورد لرزشهاي آتي را انجام داد. بهر حال متخصصين سازمانها بايد اين اقدامات را انجام دهد:
1- تعيين محلهاي مناسب جهت استقرار تجهيزات زلزله شناسي
2- تعيين كميت و كيفيت تجهيزات مورد نياز
3- تعيينكميت و كيفيت متخصين مورد نياز
4- خريد سخت افزار و نرم افزار مورد نياز
5- طراحيسيستم هاي اعلام خطر
6- تدوين روش هاي مديريت فني تجهيزات
7- تدوين روش هاي مديريت رواني بر سيستم هاي اعلام خطر
8- تهيه بروشورهاي آموزشي در رابطه با اقدامات لازم الاجرا در هنگام وقوع زلزله
9- تهيه دستور العمل هاي برخورد با بحران در مراحل پيش بيني و اعلام خطر
3-مرحله امداد:
در اين مرحله كه بلافاصله پس از وقوع حادثه شروع مي شود، همه چيز بايد از قبل پيش بيني شده باشد وفقط دستور العمل ها به اجرا گذاشته شود و فعاليتهايي كه بايد صورت گيرد شامل:1- فعال شدن سري كميته هاي لازم و استقرار آنها در محل هاي پيش بيني شده 2- تشكيل تيم هاي امداد سريع طبق ساختار از پيش تعيين شده 4- تشكيل بيمارستان هاي صرايي در محل هاي از پيش تعيين شده 5- انتقال سريع مصدومنكه به مراكز درماني توسط نيروي اسناني، هلي كوپتر و حمل و نقل زميني 6- تامين امنيت منازل و مراكز مهم اقتصادي 7-انجام سم پاشي و واكسيناسيون و كشف اجساد و انتقال بازماندگان به محل هاي امن كنترل و حريق و نشت آب و گاز، 8- تماس هاي بين المللي جهت دريافت كمك هاي خارجي
علميات بايد ظرف 24 ساعت اول پس از وقوع حادثه صورت پذيرد.
4- مرحله اسكان موقت:
اقدامات لازم الاجرا نيز مي بايست از قبيل پيش بيني و برنامهر يزي شده باشند و فعاليت هايي كه در اين مرحله انجام مي شود شامل:1- فعال شدن سريع كميته هاي لامز و استقرار آنها در محل هاي پيش بيني شده 2- بر پايي اردوگاه هاي اسكان موقت در محل هاي مناسب 3- انتقال بازماندگان به اردوگاه ها 4- تامين نيازهاي غذايي بصورت سرويس منظم بر اساس برنامه هاي از پيش تعيين شده 5- تامين نيازهاي درماني و آب شرب و معدني بصورت سرويس منظم 6- مددكاري رواني اجتماعي 7-ترميم شبكه هاي آب، گاز و برق ....
5- مرحله بازسازي و عادي سازي:
كليه اقدامات اجرايي در اين مرحله عبارتند از :1- بازرسي دقيق كليه تاسيسات شهري و تعيين خسارات وارده 2- محاسبه حسارات مالي و انساني ناشي از حادثه 3- تخمين زمان لازم جهت باسازي 4- بهبود وضعيت اردوگاه هاي اسكان موقت 5- شروع عمليات ساختماني 6- تعيين سياست واگذاري ساختمانهاي جديد 7- انتقال افراد از اردگاه ها به ساختمانهاي جديد.