بررسي وضعيت سلامت عمومي مردم زلزله زده بم

[ مهرداد رضاپور ] - كارشناس روانشناسي صنعتي و سازماني مدير مركز T.C استان چهارمحال و بختياري و رئيس انجمن علمي روانشناسان صنعتي

خلاصه مقاله:

بعد از گذشت نزديك به پنجاه روز از وقوع زلزله بم ضرورت پرداختن به مسائل بهداشتي، پزشكي و رواني مردم بم بيش از هر زماني چشمگير بود، براين اساس ستاد بهداشت رواني اقدام به غربالگيري اوليه در ميان آسيب ديدگان نمود. مسلما مهمترين كار در تماس اوليه با اشخاصي كه در مرحله بحران قرار دارند ارزيابي وضعيت عمومي سلامت افراد مي باشد. در اين مرحله هدف اين است كه تا حد امكان بررسي كنيم كه چه حوادثي در زمان هاي اخير روي آنها تاثير گذاشته و تحت تاثير چه حادثه بيمار نياز به كمك پيدا كردده است. در اين مرحله مي توان با بررسي حوادث اخير در چند روز گذشته اطلاعات مفيدي به دست آورد، با اين اقدام در جريان جوادث مهم اخير قرار مي گيريم. در واقع بايد بدانيم بيمار در شرايط جاري در چه موقعيتي قرار دارد و چه اقداماتي بايد انجام داد (بلاچ، 1370). د رجريان كسب اين اطلاعات بايد به موقعيت جسمي و ذهني بيمار توجه شود، ايا قصد خودكشي دارد؟ شدت اضطراب اوچقدر است؟ ايا مشوش است؟ آيا آسيب جسماني خاصي ديده است؟و از همه مهمتر، آيا با توجه به شرايط روحي او مي توان انتظار داشت اقداماتي را كه لازم تشخيص داده شده مي شود به عمل آورد؟ همچتيت بايد دانست افراد خانواده بيمار يا دوستان او تاچه اندازه و به چه طريق مي توانند به او كمك كنند. آيا موقعيت و محيط خانواده او مناسب است؟هدف اصلي در اين مرحله نه تنها دستيابي به علم دقيق تر از سابقه ناراحتي و تشديد آن در حال حاضر است، بلكه درمامگر بايد بداند كه بيمار در گذشته با اين ناراحتي خود مواجه بوده و يا خير و اگر مواجه بوده از چه شيوه اي براي مقابله يا آن استفاده مينمايد (بلاچ، 1370).
بر اين اساس و با توجه به اينكه هرچند تلاش هاي بسيار زيادي براي دستيابي به اين اهداف انجام مي شد ولي متاسفانه از برنامه خاصي تبعيت نمي كرد و داراي انسجام لازم نبود لاجرم تصميم گرفتيم تا با اجراي پرسشنامه سلامت عمومي هم بتوانيم معاينه اي نظام مند انجام دهيم و هم اينكه آما ر و اطلاعات مستندي در مورد وضعيت موجود به دست آوريم. لذا مي توان ادعا كردتحقيق حاضر يكي ازنادرترين تحقيقات منظم و منسجمي مي باشد كه بعد از گذشت پنجاه روز از زلزله عظيم و ويرانگر بم در اين شهر اجرا شده و تصوير دقيقي از وضعيت سلامت مردم را نشان دهند.
تحقيق حاضر از نوع توصيفي پيمايشي است و داده هاي مورد نياز در مورد سطح سلامت عمومي اشخاص به كمك پرسشنامه استاندارد سلامت عمومي (GHQ) جمع آوري شده كه در سال 1972 توسط گلدبرگ براي غربالگري اختلالت روانشناختي غير سايكوتيك (در چهار محور) در مراكز درماني و ساير جوامع طراحي و تدوين شده است. اين پرسشنامه توسط هومن در سال 1376 در كشورمان هنجاريابي شده است.
جامعه موردمطالعه در اين پژوهش عبارت است از كليه زلزله زدگان شهر بم كه در تاريخ 5/10/82 در اين شهرستان حضور داشتند. حجم نمونه اين تحقيق با توجه به جمعيت تقريبي بازماندگان پس از زلزله كه حدود 65000 نفر بوده اند با استفاده از فرمول حجم نمونه كرجسي ومورگان (1970 به نقل از حسن زاده 1382) و به علت اهميت موضوع در حد بيشتر از حداقل هاي مورد نيا زو برابر با 200 تعيين گرديد. لازم به ذكر است اين نمونه با ضريب اطمينان 95% ودقت احتمالي 5% و واريانس فراواني نسبي برابر 0/50 محاسبه شده است. اين تعداد، به روش نموه گيري تصادفي، انتخاب شده اند .پس از اجراي پرسشنامه ها با استفاده از نرم افزار SPSS11 و با بكارگيري شيوه آماري آزمون t استودنت تك نمونه اي (دلاور 1376) و همچنين آماره هاي توصيفي مختلف نظير ميانگين، انحراف معيار و ميانه نتايج تحليل شده است.
سئوالات مورد نظر در اين تحقيق از اين قرارند:
1. آيا سطح سلامت عمومي مردم زلزله زده شهر بم و افراد سالم، تفاوت معناداري وجود دارد؟
2. آيا از لحاظ بروز علائم جسماني بيماري در بين مردم زلزله زده شهر بم و افرادسالم، تفاوت معنا داري وجود دارد؟
3. آيا از لحاظ بروز اضطراب و اختلال خواب در بين مردم زلزله زده شهر بم و افراد سالم، تفاوت معناداري وجود دارد؟
4. آيا از لحاظ بروز اختلال در كاركرد هاي اجتماعي در بين مردم زلزله زد شهر بم و افراد سالم، تفاوت معناداري وجود دارد؟
5. ايا از لحاظ بروز افسردگي اساسي در بين مردم زلزله زده شهر بم و افراد سالم، تفاوت معناداري وجود دارد؟
6. ايا بين سطح سلامت عمومي بزرگسالان و كودكان زلزله زده شهر بم، تفاوت معناداري وجود دارد؟
7. آيا از لحاظ بروز علائم جسماني بيماري در بين بزرگسالان و نوجوانان زلزله زده شهر بم، تفاوت معناداري وجود دارد؟
8. آيا از لحاظ بروز اضطراب و اختلال خواي در بين بزرگسالان و نوجوانان زلزله زده شهر بم، تفاوت معناداري وجود دارد؟
9. آيا از لحاظ بروز اختلال در كاركردهاي اجتماعي در بين بزرگسالان و نوجوانان زلزله زده شهر بم، تفاوت معناداري وجود دارد؟
10. آيا از لحاظ بروزافسردگي اساسي در بين بزرگسالان و نوجوانان زلزله زده شهر بم، تفاوت معناداري وجود دارد؟
11. ايا بين سطح سلامت عمومي مرددان و زنان زلزله زده شهر بم، تفاوت معناداري وجود دارد؟
12. ايا ازلحاظ بروز علائم جسماني بيماري در بين بزرگسالان و نوجوانان زلزله زده شهر بم، تفاوت معناداري وجود دارد؟
13. آيا از لحاظ بروز اضطراب و اختلال خواب در بين بزرگسالان و نوجوانان زلزله زده شهر بم، تفاوت معناداري وجود دارد؟
14. ايا از لحاظ بروزاختلال در كاركردهاي اجتماعي در بزرگسالان و نوجوانان زلزله زده شهر بم، تفاوت معناداري وجود دارد؟
15. ايا از لحاظ بروز افسردگي اساسي در بين بزرگسالان و نوجوانان زلزله زده شهر بم، تفاوت معناداري وجود دارد؟
نتايج تحقيق و تجزيه و تحليل آن در اصل مقاله ذكر شده است.