فرسايش گالي در تپه هاي لسي اطراف درياچه آلاگل  Fulltext 

[ غلامرضا شاهيني ] - عضو هيات علمي مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي استان گلستان – بخش تحقيقات آبخيزداري

خلاصه مقاله:

استان گلستان با سطحي بالغ بر 22 هزار كيلو متر مربع داراي تشكيلات لسي گسترده اي مي باشد كه عمدتا اين تشكيلات در حوضه هاي آبخيز اترك و گرگانرود قرار گرفته اند . [ 4] بطور كلي
سطح لسهاي منطقه در حدود 320 هزار هكتار برآورد شده كه اگر شبه لس ها را هم به آن اضافه كنيم سطح وسيعي را در بر مي گيرد [.2] اين تشكيلات داراي تعادل ناپايدار بوده و با اندك بي توجهي بشدت دچار فرسايش مي شوند [.4] با توجه به اهميت حياتي رودخانه هاي اترك و گرگان و به جهت كاهش بار رسوبي اين رودخانه ها حفظ تعادل ضعيف لسها و شبهه لسهاي منطقه ضروري مي باشد . علاوه بر اينكه فرسايش خندقي، مخاطراتي را براي زمينهاي كشاورزي، مراتع، راههاي ارتباطي، سطح سفره آب زير زميني و ... ايجاد مي كند . بطور كلي ايجاد خندق ها تحت تاثير مستقيم شرايط خاك و ميزان بارش و در واقع جريان رواناب حاصل از آن قرار دارد [5 و7 ]در خاك هاي ناپايدار به محض فراهم شدن شرايط تشكيل خندق كه اهم آن امحاء پوشش سطحي است، فرايند خندق در آنها شكل مي گيرد و جريان رواناب اراضي بالادست خندق باريزش در راس خندق گسترش آنها را به طرف بالاي حوضه سبب مي شود [.1] معمولا قبل از اينكه خندق
ها بخواهند به مراحلي برسند كه از نظر عمق و وسعت طوري بزرگ شوند كه نتوان آنها را با عمليات ساده بيولوژيك كنترل نمود، بايد چاره جويي شود [.6] كنترل و احياء خندق ها بوسيله پوشش گياهي نسبت به روش هاي ديگر ارجح مي باشد [.3] بر اين اساس بررسي نقش پوشش گياهي در احياء و كنترل رشد راس خندقها در اراضي شمال گرگان واقع در منطقه اينچه برون مشرف به درياچه آلاگل پرداخته شده است . در اين منطقه تپه هايي كم ارتفاع ديده مي شود كه منشاء آنها را بادرفتي دانسته و آنها را تپه هاي لس تا شبه لس معرفي نموده اند [.2] در بررسي اشكال اين تپه ها از روي تصاوير ماهواره اي منطقه بوضوح منشاء بادرفتي آنها را مي توان مشاهده نمود . بر روي تصاوير ماهواره اي TM منطقه، تپه هاي هلالي شكلي ديده مي شود كه قسمت تحدب آنها در خلاف جهت باد غالب و دستكها در جهت باد مي باشند . ارتفاع اين تپه ها حدود 20 تا 25 متر است و بعلت همين ارتفاع نسبت به اراضي پست منطقه محدوديت شوري نداشته و گونه هاي گياهي متعددي قادر به استقرار بر روي آنها مي باشد . ولي از آنجاييكه اين تپه ها مكاني مناسب براي اتراق دامداران منطقه هستند فشار دام موجود برروي آنها بحدي است كه باعث نابودي اكثر گونه
هاي گياهي آن شده و بعلت فشرده شدن خاك سطحي، رواناب حوضه هاي كوچك اين تپه ماهورها را افزايش داده و جريان رواناب در انتهاي بعضي از اين حوضه ها، فرسايش هاي كوچك تا متوسط خندقي را ايجاد نموده است . بطوريكه در منطقه خندقهايي با عمق 45 تا 260 سانتيمتر مشاهده مي گردد . مساحت حوضه اين خندقها از 0/4 تا 2 هكتار بوده و تغييرات ارتفاع حوضه ها از -2 تا 24 متر مي باشد .