تغييرات فسفر قابلجذب و شكلهاي فسفر معدني پس از غرقاب در خاكهاي شاليزاري شمال ايران

[ نصرت اله نجفي ] - استاديار گروه علوم خاك دانشكده كشاورزي دانشگاه تبريز
[ حسن توفيقي ] - دانشيار گروه علوم خاك پرديس كشاورزي و منابع طبيعي دانشگاه تهران

خلاصه مقاله:

برنج از مهمترين غلات در دنيا بوده و پس از گندم مقام دوم را دارد . در ايران نيز برنج از گياهان زراعي مهم به شمار رفته و عمدتاً در استانهاي گيلان، مازندران، گلستان و در شرايط غرقاب كشت ميشود . از طرف ديگر، فسفر يكي از عناصر غذايي پرمصرف ضروري بوده و كمبود آن در گياهان دومين مشكل عمده حاصلخيزي خاك در سراسر دنياست . برخي بررسيها نشان ميدهند كه برنج غرقاب به مصرف كود فسفر پاسخ نميدهد يا اينكه به طور ضعيف پاسخ ميدهد . اين در حالي است كه گياهان غيرغرقاب كشت شده در همان خاكها آشكارا به مصرف كود فسفر پاسخ ميدهند 11) و ).12 به نظر ميرسد يكي از دلايل مربوط به اين پديده غرقاب كردن خاك باشد . غرقاب كردن خاك شرايطي را فراهم ميكند كه از نظر ويژگيهاي شيميايي، بيولوژيكي و فيزيكي به طور قابلملاحظه با خاك غيرغرقاب تفاوت دارد . الگوي توزيع فسفر در بين شكلهاي مختلف و قابليت جذب آنها، پس از غرقاب تغيير ميكند ).11) ماهاپاترا و پاتريك (7) گزارش دادند كه يكي از مهمترين تغييرات ناشي از غرقاب در خاك كه در تغذيه برنج غرقابنقش مهمي دارد، افزايش قابليت جذب فسفر ميباشد . بر اثر غرقاب و ايجاد شرايط احياء در خاك، شكلهاي غيرقابل - جذب فسفر به شكلهايي تبديل ميشوند كه براي گياه برنج به سهولت قابلجذبند . نتايج آنان نشان داد كه اثر غرقاب بر شكلهاي فسفر بسته به نوع خاك متفاوت است . بنابراين، بعضي از محققان تلاش كردهاند تا اثر غرقاب بر فسفر قابل - جذب و شكلهاي فسفر معدني را مورد مطالعه قرار دهند 2) ، 3 ، 4 ، 8 ، 9 ، 11 ، 13 و ).14 بررسي نشان داد كه در داخل كشور يك مطالعه در مورد اثر غرقاب بر فسفر قابلجذب انجام شده (1) ؛ ولي هيچگونه مطالعهاي در مورد اثر غرقاب بر شكلهاي فسفر معدني انجام نشده است . با توجه به مطالب مذكور اين مطالعه به منظور بررسي تغييرات فسفر قابل - جذب و شكلهاي فسفر معدني پس از غرقاب در خاكهاي شاليزاري شمال ايران انجام شد .