غني سازي محصولات كشاورزي ضرورتي براي حل مشكل گرسنگي سلولي جامعه

[ محمدجعفر ملكوتي ] - استاد گروه خاكشناسي دانشكده كشاورزي دانشگاه تربيت مدرس

خلاصه مقاله:

طبق آخرين آمار موجود كه توسط رسانه هاي عمومي در اوايل تابستان 1383 اعلام گرديد، از جامعه 70 ميليون نفري كشور 30 درصد تغذيه متعادل، 20 درصد پرخوري، 20 درصد كم خوري و 30 درصد بدخوري دارند . اين آمار فقط از ديدگاه تامين كالري 3000) كيلوكالري در روز ) است . بديهي است اگر سير شدن سلول هاي گرسنه بدن در جامعه مطرح گردد، اين درصدها بسيار متفاوت بوده و حاكي از كيفيت نامطلوب شرايط تغذيه عمومي جامعه مي باشد . قاسمي (1382) بيان داشتند كه شكم بيش از 86 درصد جامعه سير مي باشد ولي درصد بيشتري از اين جامعه از
كمبود ريزمغذي ها رنج مي برند ] . [ 3 بطوريكه همه مي دانيم امنيت غذايي هنگامي وجود دارد كه مردم به غذاي كافي، سالم و مغذي دسترسي داشته باشند . رابطه مثبت و معني دار بين توسعه انساني و امنيت غذايي وجود دارد . به دليل حاكميت سوء تغذيه در كشور، شاخص هاي توسعه انساني نيز در كشور پائين بوده و تنها در 9 درصد كشورهاي اسلامي توسعه انساني مطلوب گزارش شده است ] . [ 1 نياز غذايي سلولهاي بدن از طريق دريافت عناصر غذايي من جمله پتاسيم، فسفر، كلسيم، منيزيم ، و ريز مغذيها حاصل مي شود . وجود عناصر غذايي مورد نياز در سلولهاي بدن اهميت فراوان دارند . زيرا تمام فعاليت هاي حياتي سلول از جمله پيام هاي عصبي، انقباض ماهيچه، حفظ نفوذناپذيري سلول، استحكام تعادل اسيد و باز، حركت مواد محلول از سلولي به سلول ديگر، متابوليسم پروتئين ها، چربيها و كربوهيدراتها و توليد انرژي دريافتي توسط سلولها صورت مي گيرد . عناصر غذايي پرمصرف و كم مصرف اثر معني داري در تجمع عناصر غذايي در بخش خوراكي توليدات گياهي دارند . بنابراين مسلماً نقش تغذيه بهينه گياه ( غني سازي ) در ارتقاء سلامت گياه و متعاقباً در سلامت دام و انسان بسيار حياتي خواهد بود
يكي از راهبردهاي مهم توسعه كشاورزي در كشور ارتقاء سطح سلامت جامعه و تحقق شعار پيشگيري مقدم بر درمان است، مي باشد . توجه به غني سازي مواد غذايي و مهار غلظت آلاينده ها در محصولات كشاورزي از جمله راه هاي دستيابي به اين خواسته مهم مي باشد . امروزه در پزشكي از عناصر معدني روي (Zn) و سلنيم (Se) و از ويتامين هاي به عنوان مواد آنتي اكسيدان ياد مي كنند . آنتي اكسيدان ها موادي هستند كه در برخي از مواد غذايي كه در C و B ،A توليد آنها مصرف بهينه كود رعايت شده باشد، يافت مي شوند . اين مواد ضمن اينكه ايمني بدن را افزايش مي دهند، اثرات زيان آور انواع راديكال هاي آزاد درون سلول ها را نيز خنثي نموده و بدن را در مقابل ابتلا به بيماري هاي خطرناك ايمن مي سازند . از طرف ديگر غني سازي عبارت است از افزايش غلظت عناصر معدني مفيد براي گياه، دام و انسان كه متأسفانه در خاكهاي آهكي جذب آنها كم بوده و حلاليت اين نوع عناصر معدني بسيار پائين مي باشد و در نتيجه گياه، دام و انسان؛ كمبود اين عناصر به ويژه ريزمغذي ها شديداً مواجه هستند . غني سازي در مزرعه (Enrichment) و يا در مرحله تهيه آرد (Fortification) قابل انجام است كه متاسفانه در حال حاضر هيچكدام به صورت جدي در كشور صورت نمي گيرد