تعيين اجزاي مختلف فسفر معدني و ارتباط آنها با قابليت جذب فسفر توسط گياه سير در تعدادي از خاكهاي استان همدان

[ مهدي سمواتي ] - كارشناس پژوهشكده تحقيقات كشاورزي، پزشكي و صنعتي سازمان انرژي اتمي ايران
[ عليرضا حسين پور ] - دانشيار گروه خاكشناسي دانشگاه بوعلي سينا همدان

خلاصه مقاله:

نياز شديد به تأمين مواد غذايي مورد نياز انسان و لزوم رسيدن به خود كفايي در امر توليدات كشاورزي و بي نيازي از واردات، ايجاب مي كند تا در حد امكان ميزان توليدات كشاورزي افزايش داده شود . از جمله عناصر مهم تغذيه گياهي فسفر است . فسفر پس از ازت مهمترين عنصر غذايي مورد نياز گياه است . گرچه ميزان فسفر مورد نياز گياه در مقايسه با ساير عناصر اصلي اندك است با اين حال اين عنصر جزء عناصر پر نياز محسوب مي شود . آگاهي از مقدار و توزيع شكلهاي مختلف فسفر مي تواند در ارزيابي و درك فرايندهاي پدوژنيك و بررسي توسعه خاك مهم باشد . دو فرايند اساسي در تغيير شكل و جابجايي فسفر در خاك عبارتند از فرايند هاي ژئو شيميايي كه توزيع دراز مدت فسفر خاك را كنترل مي كنند و دوم فرايندهاي بيولوژيكي كه تغييرات كوتاه مدت فسفر در خاك را سبب شده و بيشتر تحت تاثير مواد آلي خاك هستند [1] مطالعات در خاكهاي اسيدي نشان مي دهد كه با افزايش سن خاك فسفر پيوند شده با آهن و آلومينيوم غير حبس شده ( يونهاي فسفاتي كه جذب سطحي اكسيد ها و هيدروكسيدهاي آهن و آلومينيوم شده اند ) ، فسفات كلسيم و فسفر حبس شده درون اكسيدهاي آهن و آلومينيوم افزايش مي يابند، اما در خاكهاي آهكي به دليل فراواني كربنات كلسيم و نوع مواد مادري تثبيت فسفر يك امر مهم بشمار مي آيد ] . [ 8 در نتيجه تعيين توزيع فراواني اجزاي مختلف فسفر در خاكهاي آهكي ما را در ارزيابي هر چه بهتر وضعيت فسفر خاك كمك مي كند . عصاره گيري جزء به جزء يك ابزار مناسب در ارزيابي وضعيت فسفر خاك و پتانسيل خاك در فراهمي فسفر براي گياه مي باشد . چرا كه فراهمي فسفر براي گياه به جايگزيني فسفر قابل دسترس
توسط اجزاي مختلف فسفر وابسته است ] . [ 5 قابليت جذب فسفر براي گياهان به مقدار شكلهاي مختلف فسفر بستگي دارد و تعيين شكلهاي مختلف فسفر آن دسته از اجزايي را كه در آزاد شدن فسفر طي مدت عصاره گيري فسفر قابل جذب نقش دارند را مشخص مي كند . بنابراين مطالعات جدا سازي اجزاي مختلف فسفر براي به دست آوردن اطلاعاتي درباره پتانسيل فسفر قابل جذب و تحرك فسفر خاك مفيد است . با توجه به اينكه فسفر به شكلهاي مختلفي در خاك وجود دارد كه مي تواند برحاصلخيزي خاك و فسفر قابل جذب تاثير داشته باشد و با توجه به اينكه در مورد وضعيت اجزاي مختلف فسفر در خاكهاي استان همدان اطلاعاتي در دست نيست، پژوهش حاضر با هدف تعيين شكلهاي مختلف فسفر و ارتباط آنها با برخي ويژگيهاي فيزيكي و شيميايي خاك و شاخصهاي گياه سير انجام شد