كشور ما ايران در يكي از خشك ترين مناطق جهان قرارگرفته است . بر اساس آخرين آمار و اطلاعات، كل مصارف آب در كشور بالغ بر ٩٣ ميليارد مترمكعب مي باشد . بخش كشاورزي بزرگترين مصرف كننده منابع آب تجديد شونده كشور بوده و ٨٤ ميليارد متر مكعب ) از كل منابع آب مي باشد . عليرغم آنكه سهم بخش كشاورزي ) % سهم اين بخش درمصرف آب ٩٣ بالاترين سهم درمصارف آب كشور است ولي مت اسفانه توليدات كشاورزي حاصل از آن پائين بوده به نحوي كه شاخص كارايي ٠ كيلو / مصرف آب محصولات كشاورزي بر اساس كلان توليدات كشاورزي ( ٦٧ ميليون تن) و آب مصرفي دربخش درحدود ٨ گرم محصول در متر مكعب آب مصرفي است . بديهي است كه عددكارايي مصرف آب مذكور بسيار كلان و كلي مي باشد و علاوه بر عدم اندازه گيري مقدار آب تحو يلي به بخش كشاورزي ، طيف وسيعي از مقدار اين عدد براي محصولات زراعي مختلف و حتي براي يك محصول يكسان و در مناطق مختلف كشور وجود دارد . براي برنامه ريزي توليدات كشاورزي و استفاده بهينه از منابع آب محدود ضروري است كه اعداد اندازه گ يري شده و قابل اعتماد ي از مقدار كاراي ي مصرف آب محصولات زراعي مختلف و در مناطق كشور داشته باشيم. اين تحقيق با هدف تعيين مقدار كارايي مصرف آب محصولات كشاورزي عمده مناطق كشور ( مناطق كرمان ، همدان ، مغان ، گلستان و خوزستان ) و در شرايط مديريت كشاورز به اجرا درآمد، كه مقدار شاخص كارا يي مصرف آب (WP) محصولات زراعي گندم ، چغندر قند (شكر توليدي)، سيب زميني ، ذرت علوفه اي ، ٠كيلو /٢٩، /٥٦، ١/٤٦، ٠/٧١ ،٥/٥٨ ،٢/٠٦، ٠/٦٤،٠/ پنبه، يونجه (وزن خشك )، جو، و نيشكر (شكر توليدي) به ترتيب برابر ٧٥ گرم محصول بر متر مكعب آب مصرفي اندازه گيري گرديد. بر اساس محاسبات حاصل از داده هاي تحقيق متوسط شاخص ١ كيلوگرم بر متر مكعب مي باشد . با در نظر گرفتن سطح / كارايي مصرف آب كل يه محصولات در كل يه مناطق انتخابي برابر ٢زير كشت و نياز آبي (حجم آب مصرفي) محصولات مختلف در مناطق مختلف كشور، بديهي است كه اين عدد با مقدار واقعي متوسط شاخص كارا يي مصرف آب كشوري متفاوت مي باشد و با يد مقداري بالاتر از آن باشد ولي اين عدد نيز خود گوي اي آن ٠كيلو گرم بر متر مكعب براي شاخص كارايي بر / است كه شاخص مذكور در ا يران نسبتا ارتقاء يافته و ذكر عدد بسيار تقريبي ٨ اساس نتايج حاصله از آن متوسط مصرف آب كشاورزي ايران شايد صحيح نبوده و اين عدد بالاتر مي باشد . نتايج بررسي همچنين نشان داد كه مهمترين فاكتور دربالا بودن كارايي مصرف آب مديريت زراعي بوده و مهارت و دانش فني كشاورزي نقش كليدي در اين زمينه ا يفا مي نمايد. لذا افزايش آگاهي و مهارت كشاورزان از طريق برنامه هاي مختلف آموزشي و ترويجي (با روشهاي جديد و با در نظر گرفتن پيشرفت هاي اخير در كشاورزي جهان ) از اقدامات مهمي است كه بايد در برنامه هاي ارتقاء افزايش كارايي مصرف آب در نظر گرفته شوند.

كلمات كليدي:

بخش تحقيقات فني و مهندسي مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي اردبيل (مغان)