براي بهينه سازي عمليات چالزني و آتشباري، بهينه سازي خرج ويژه و نسبت بار سنگ (B) به قطر چال (φh) در فرآيند خردايش ماده معدني از چالزني تا سنگ شكني با حداقل نمودن قيمت تمام ش ده حاصل از كليه هزينه هاي مربوطه طي انجام مراحل متعدد چالزني و آتشباري در معادن مختلف بررسي شده است . هزينه هاي حفاري ، مواد منفجره، دستمزد آتشباري ، كار اضافي لودر و گاهاً بولدوزر به علت وجود قطعات بزرگ سنگ (ماده معدني ) آتشباري شده كه قبل از ورود به سنگ شكن ن ياز به شكستن دارند و خردايش ثانويه به صورت دقيق و به روز به شيو ه اي واقعي و امكان پذير در عمل براي هر يك از معادن برآورد شد است . چناچه خرج ويژه كمتر از حالت بهينه استفاده شود، هزينه خردايش ثانويه به صورتي افزايش مي يابد كه در مجموع باعث افزايش قيمت تمام شد ه مي گردد. محاسبه نسبت B/fi(h) خرج ويژه و قيمت تمام شده براي شش معدن مختلف صورت گرفته و روابط بين آنها نشان داده شده است . در بررسي انجام شده يك ماده معدني در دو شرايط مختلف تو ده سنگ داراي خرج ويژه مختلف و قيمت تمام شده مختلف است به طوري ك ه خرج ويژه و قيمت تمام شده در يك معدن حدود دو برابر ديگري است . مي توان نتيجه گرفت كه فرآيند خردايش بيشتر متأثر از ويژگ يهاي توده سنگ م يباشد. همچنين در اين تحقيق خرج ويژه بهينه در معادن مورد نظر با خرج ويژه حاصل از فرمول هاي انتقال انرژي و روش شاخص قابليت انفجار (BI) مربوط به ليلي [ 1] با هم مقايسه شدند . خرج ويژه حاصل از روش فرمول هاي انتقال انرژي و روش شاخص قابليت انفجار كمتر از خرج ويژه بهينه در كليه معادن مورد تحقيق نشان داد. با توجه به اين كه توده سنگ (ماده معدني) ناهمگن و ناهمسانگر بوده و داراي انواع ناپيوستگ ي ها است و عوامل پيچيده برجا در خردايش آن مؤثر هستن د، ارائه يك روش كارآمد براي طراحي چالزني و آتشباري موضوع مشكلي است. در اين مقاله با استفاده از نسبت B/fi(h) بهينه حاصل از نتيجة بر رسي فرآيند چالزني و آتشباري تا سنگ شكني به طور عملي د ر معادن مختلف ، برداشت ويژگي هاي توده سنگ و به كارگيري مكانيك سنگ به سبكي نو در چالزني و آتشباري (يافتن عامل جديد مؤثر در نسبت B/fi(h) به نام اندازة دهانه ناپيوستگي ها)، روش جديدي به عنوان شاخصِ خردايشِ سنگRock Fragmentation Index (RFI) ارائه گرديده است. اين شاخص داراي پنج پارامتر متغير شامل اندازه دهانه ناپيوستگي ها، فاصله ناپيوستگي ها، جهت يافتگي ناپيوستگي ها ، نوع توده سنگ (خرد شده ، بلوكي و يكپارچه) و مقاومت فشاري يك محوري سنگ سالم مي باشد. اين روش تجربي پيشنهاد شده نه تنها تأثير ويژگي هاي متعدد پيچيده تود سنگ را به طور كامل تر نشان مي دهد بلكه مجموع امتيازات مربوط به تأثير كمي پارامتر هاي توده سنگ را به شيو هاي ساده برابر نسبت B/fi(h) خلاصه مي نمايد.

كلمات كليدي:

چالزني، آتشباري، خرج ويژه، قيمت تمام شده، شاخص خردايش سنگ، ناپيوستگيها