حقانيت كواترنر بعنوان يك اصل بنيادي در تفسيرهاي موفوكليماتيك، نتيجه تغييرات شديد و متوالي اقليم و فرايندهاي فرسايشي و پيامدهاي زيست محيطي و اقتصادي – اجتماعي آن در كواترنر است. منطقه گرگان كه محل تلاقي سه پديده بزرگ مولفوكليماتيك البرز – خزر – قره قوم مي باشد، موزاييك پيچيده اي از مجاورت و تداخل عوارض ژئومورفولژيكي طبيعي و انساني (تمدن 6500 ساله) شاخص تغييرات اقليمي و سيستم هاي فرسايشي كواترنر و دوره هاي باستاني است. اين منطقه با وجود برخي ابهامات و پارادوكس هاي ويژه حوضه خزري، آينه اي شفاف و پالميسستي كليدي براي تفسير رخدادهاي ديرينه و بازسازي الگوي تغييرات اقليم و سيستم هاي فرسايش منطقه اي (خزري – البرزي) كواترنر فراهم مي نمايد. اوستانيسم ويژه خزر، تشكيل افقهاي اكسيدي و هوموسي در خاكها و جبهه عميق هوازدگي در سنگها، تحول شبكه آبراهه ها، تناوب رسوبات بادي – رودخانه اي – دريائي ، سيركهاي يخچالي و روانه هاي گلي ، تپه هاي ماسه اي قاره اي و ساحلي با تركيب وش كل متفاوت، پلاياها، مواد لسي و تپه هاي باستاني مطبق، و كارست گرم و سرد از نشانه هاي بارز ژئومورفولوژيكي مواريث اقليمي كواترنر منطقه بشمار ميروند. گراديانهاي اقليمي و فرسايشي منطقه در طول كواترنر از نظر شدت و قلمرو ارتفاعي و عرضي، نوسان شديدي داشته است. در حال حاضر، گراديان مورفوكليماتيك جنوبي – شمالي در يك فاصله 50 كيلومتري از كوه تا دشت ، بسياري از سيستم هاي فرسايشي و چشم اندازهاي ژئومورفولوژيك نيمكره شمالي را بصورت طبقات ارتفاعي نوارهاي عرضي متراكم، عرضه ميدارد. در اين مقاله، شرايط اقليمي كواترنر منطقه گرگان (بويژه آبخيز قره سو) بر اساس شواهد و مواريث ژئومورفولوژيكي بازسازي و از طريق حدود ارتفاعي و گسترش عرضي، نقشه بندي شده است.

كلمات كليدي:

تغييرات اقليمي ، حقانيت كواترنر ، سيستم هاي مولوكليماتيك ، مواريث و نشانه هاي ژئومورفولوژيك ، پاليمپست ، تپه هاي باستاني ، اوستاتيسم خزري