|
پيامدهاي نوسان و تغيير آب و هوا بر بيابان زايي
نويسنده:
شهريار خالدي - گروه جغرافيا، دانشگاه شهيد بهشتي
خلاصه مقاله:
با توجه به بررسي هاي گلانتز، بيش از 130 تعريف در مورد پديده بيابان زدايي وجود دارد. دراين ميان به تعريف بيابان زايي در كنفرانس سازمان ملل در نايروبي (1997) اشاره مي شود: تشديد يا توسعه شرايط بياباني، فرايندي كه به كاهش قابليت توليد بيولوژيكي توام با كاهش بيومس گياهي، ظرفيت چرا و توليد محصول ارتباط مي يابد.
در اين باره بايد علل، ساز و كار، پيدايش، نتايج، و آثار اين بلاي مربوط به خاك در محيط هاي بي آب خشك و نيمه خشك و حتي جنب مرطوب و خطرهاي ناشي از آن را شناسايي كنيم.
بيابان زايي مويد بحران محيط زيست است : (1) تخريب كيفي همراه با محو غير قابل برگشت برخي گونه هاي گياهي، (2) تخريب مي توام با خشك شدن كامل سفره هاي آب سطحي و افت سفره هاي زير زميني (3) تخريب خاك توسط فرايند فرسايش بادي و آبي …
در اين مقاله بر نوسان هاي آب و هوايي و در دراز مدت تغييرات آب و هوايي بر بيابان زايي از يك سو و نيز مسئوليت هاي انساني بيابان زايي كه شرايط آب و هوايي را حاد و تشديد مي كند تاكيد مي شود.
نوسان هاي آب و هوايي بيابان زايي بيشتر به كاهش ميزان بارندگي و رطوبت، افزايش دما بويژه در تابستان ، افزايش ميزان خشكي، تبخير – تعرق، وزش بادهاي گرم و سوزان ، تشديد نوسان توفان هاي ماسه اي بويژه در فصل گرم و خشك و در نتيجه كاهش پوشش گياهي طبيعي ارتباط مي يابد. بنابراين، آنچه كه بيش از حد متاثر ميشود، كاهش حاصلخيزي خاك است.
حتي بر اثر نوسان هاي آب و هوايي، طغيان جانوران و حشرات آفت به برخي سرزمين ها از جمله ملخ ها به شمال خاوري آفريقا كه روزگاري تاكستان ها و باغ هاي سرسبزي داشته است،پديده «بياباني شدن» آنچنان اعمال گرديد كه سير قهقرايي، محيط زيست را به بيابان هاي بي آب و بدون پوشش گياهي تبديل كرده است. در نتيجه فرسايش آب و خاك به شدت محيط را متاثر ساخت. البته به عنوان يك فرضيه علت توسعه بيابان ها در جنوب ايران را مي توان طغيان ملخ ها و ديگر آفت ها تلقي نمود.
از سوي ديگر، در ايران نيز بيابازن زايي و كويرزايي از آغاز دوره هولوسن آغاز شده است، ولي به دليل مسئوليت هاي انساني اين پديده از چند دهه پيش محيط زيست را با مشكل مواجه نموده است.
بالا آمدن آبهاي زير زميني و صعود نمك به سطح خاك سبب ظهور زمين هاي باتلاقي و پف كرده بر اثر تبخير زياد و تمركز املاح گرديده است.
در اين مقاله دو مطالعه موردي نيز بررسي ومقايسه خواهند شد:
الف – قسمت هايي از دشت هاي جنوب البرز
ب – ناحيه بياباني كشور جيبوتي
در زمينه بيابان زدايي و ارائه راههاي علاج بخش، منطقي و علمي براي ترميم محيط زيست در اين مطالعات موردي مطالبي مورد اشاره قرار گرفته اند. در اين بررسي چند مدل نيز ارائه شده اند.
كلمات كليدي:
|
