پس از آب و هوا، خاك مهم ترين جزء محيط زيست انسان تلقي مي شود . مهم ترين وظيفه خاك در قالب بستري جهت پرورش گياهان تعريف مي شود كه نتيجه آن توليد مواد غذايي مورد نياز، جهت بقاي نسل انسان ها و موجودات زنده است . ارتباط مداوم و مستقيم خاك با گياهان نياِز توجه ويژه به سلامت خاك را تشديد مي كند . هر گونه تغيير منفي در محيط خاك اثرات زيان آوري بر كيفيت گياهان و به تبع آن بر سلامت غذاي جوامع بشري خواهد داشت . يكي از نيازهاي اوليه گياهان جهت رشد و توليد محصول، دسترسي به آب كافي مي باشد . در اغلب مناطق خشك و نيمه خشك دني ا از جمله اراضي وسيعي از ايران (بيش از ۸۰ درصد) مسئله بحران آب به عنوان يكي از اصلي ترين معضلات در مسير ايجاد كشاورزي پايدار، مطرح است. با توجه به محدوديت آب كشور و روند رو به رشد مصرف آب در سال هاي اخير به خصوص در بخش كشاورزي، كه بيشترين سهم مصرف آب را به خود اختصاص داده، استفاده از منابع آبي با كيفيت پايين به عنوان راه حلي جهت رفع نياز آبي بخش كشاورزي مورد توجه قرار گرفته است؛ از جمله آب هاي كم كيفيت پساب ها مي باشند. حجم كل پساب شهري و صنعتي توليدي در ايران(آمار سال ۱۳۷۵ )، 3/36 ميليارد متر مكعب در سال (2/5 ميليارد متر مكعب پساب و فاضلاب شهري ) است كه اين مقدار در سال ۱۳۸۰ به رقم 4/5 ميليارد متر مكعب در سال رسيده و پيش بيني مي شود كه حجم آن در سال ۱۳۹۰ به ۷ ميليارد متر مكعب در سال برسد . متأسفانه در بسياري نقاط كشور عدم تصفيه كامل پساب ها قبل از ورودشان به رودخانه سبب كاهش كيفيت و همچنين آلودگي آب رودخانه ها و به تبع آن آلودگي خاك هاي تحت آبياري با اينگونه آب ها گشته است . از جمله مسائلي كه اخيرًا توجه عده زيادي از محققان و صاحب نظران مسائل زيست محيطي را به خود جلب كرده حضور فلزات سنگين در پساب ها و ورود آن ها به خاك و در نهايت، به زنجيره غذايي است ( ۳). عناصر سنگين از جمله مهم ترين آلاينده هاي محيط زيست به شمار مي آيند كه در چند دهه اخير استفاده روز افزون آنها در توليدات بشري، معضل آلودگي ناشي از آنها را ايجاد كرده است. تجمع عناصر سنگين در خاك ها و به ويژه در زمين هاي كشاورزي، امري تدريجي ست و به طور كلي پايداري فلزات سنگين در محيط از جمله مشكلات آلايندگي اين عناصر به شمار مي رود . عناصر سنگين نمي توانند مانند آلاينده هاي آلي از طريق فرايندهاي زيستي و يا شيميايي در طبيعت تجزيه شوند . يكي از نتايج مهم اين رفتار آن ها، وسعت زيستي در زنجيره غذايي مي باشد ؛ در نتيجه اين فراي ند سطوح فلزات در اعضاي بالاتر زنجيره مي تواند به مقادير تا چندين برابر آنچه در سطوح اوليه ي افت مي شود، برسد . انسان به دليل نيمه عمر طولاني برخي فلزات (به عنوان مثال ۱۴۶۰ روز براي سرب و ۲۰۰ روز براي كادميوم) تمايل زيادي به ذخيره سازي اينگونه عناصر دارد كه اين مسئله سلامت انسان ها را به شد ت تهديد مي كند . از آنجا كه گياه سورگوم و شبدر از اهميت ويژه اي در تغذيه دام برخوردار هستند و سلامتي دام ها نيز، به دليل مسائل تغذيه اي اثر مستقيمي بر سلامت انسان ها د ارد و با توجه به اينكه سلامت غذاي توليدي جهت مصرف دام و انسان از جمله اهداف مهم در توسعه كشاورزي پايدار است اين تحقيق با هدف بررسي كيفيت پساب بر غلظت تجمعي برخي عناصر سنگين در دو گياه سورگوم و شبدر انجام شد.

كلمات كليدي: