CIVILICA We Respect the Science
(ناشر تخصصی کنفرانسهای کشور / شماره مجوز انتشارات از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی: ۸۹۷۱)

گواهی نمایه سازی مقاله قنات در خراسان

عنوان مقاله: قنات در خراسان
شناسه (COI) مقاله: SNCGO01_045
منتشر شده در همایش ملی قنات در سال ۱۳۸۳
مشخصات نویسندگان مقاله:

فاطمه غفاری - کارشناس جهاد کشاورزی خراسان

خلاصه مقاله:
قنات سرمایه عظیم و گرانبهایی است نهفته در دل زمین که طی نسل ها به وجود آمده است در واقع صنعت قنات از دیرینه ترین صنایع و یکی از شاهکارهای مهندسی نیاکان ما به عنوان قدیمی ترین سازه های آبی از مهمترین منابع تامین کننده آب محسوب می شود که تاثیرات فرهنگی و اجتماعی فراوانی در حوزه بهره دهی خود داشته است قنات همان گوهر دیروز و فراموش شده امروز که اولین بار برای استخراج آب توسط معدنچیان حفر گردید کم کم مورد استفاده کشاورزان قرار گرفت و حدود سال 1780 ق . م مقنی های خراسان شروع به احداث قنات نمودند و این فن از ایران به سایر کشورها منتقل شد بنا به گفته ژ.آ.اولیویه (G.A.Olivie) (1807) و دوپره (Dupre) (1809-1807) این کارهای شگفت انگیز بدون هیچ تردیدی زیباترین آثار صناعات شرقی اند و اضافه می کنند در دنیا کشوری که بتواند از لحاظ هنر آبیاری با ایران برابری کند وجود ندارد کمبود آب ساختن کانال های زیرزمینی را به ایرانیان الهام بخشیده است همچنین دو نفر فرانسوی که از سال های (1842-1840) در ایران اقامت داشتند کست (Coste) و فلاندن (Flandin) قنات را پدیده ای در خور تحسین دانسته و عنوان کردند زمین عموما فاقد آب است لازم است هنر به تکمیل طبیعت قد علم کند. همچنین دو نفر انگلیسی پس از صحبت مفصل در مورد ساخت قنات می گویند : فایده و دستاورد محلی یک قنات تازه آنچنان است که روزی که آب به مقصد می رسد از سوی دهقانان جشن گرفته می شود با نواختن الات موسیقی به رقص و پایکوبی و شادی می پردازند و از هر سو فریاد مبارک باشد ! بلند است. در حال حاضر در استان خشک و کم آب خراسان بر اساس آخرین آمارگیری مدیریت آب و خاک سازمان جهاد کشاورزی در سال 79 حدود 9416 رشته قنات شناسایی که تمام آنها دارای شناسنامه می باشند. در این میان شهرستان بیرجند با 2192 رشته قنات تعداد مالکین 45093 نفر مساحت اراضی تحت پوشش 25490 هکتار، طول 1351290 متر ، عمق 30350 متر، طول مظهر تا محل مصرف 65950 متر، تعداد میله چاه ها 51866 حلقه و آبدهی کل 2614 لیتر در ثانیه دبی متوسط 6/13 لیتر بر ثانیه دارای بیشترین تعداد رشته قنات شناسایی شده و شهرستان سرخس تنها با 8 رشته قنات تعداد مالکین 6 نفر اراضی تحت کشت 60 هکتار عمق مادرچاه 10 متر، طول 9440 متر، طول مظهر تا محل مصرف 2500 متر، تعداد میله چاه ها 50 حلقه، آبدهی کل 66 لیتر، در ثانیه و آبدهی متوسط 9/43 لیتر در ثانیه دارای کمترین تعداد قنوات شناسایی شده در استان می باشد و در کل بیشترین سهم به قسمت های جنوبی استان تعلق دارد که به همین تناسب بیشترین تعداد مالکین و سطح اراضی زیرکشت در جنوب استان می باشند. طول کل قنوات شناسایی شده در استان معادل 11056/728 کیلومتر بوده که فقط 1699/27 کیلومتر از قطر کره زمین در استوا کمتر می باشد میزان آب استحصالی کل قنوات استان سالانه معادل 2 میلیارد متر مکعب و از تعداد 9416 رشته قنات شناسایی شده تعداد مالکین 314277 نفر، سطح زیرکشت 251409 متر مکعب عمق مادر چاه 176504 متر ، طول 11743768 متر، طول مظهر تا محل مصرف 3761396 متر، تعداد میله چاه 347792 حلقه آبدهی کل 103278 لیتر در ثانیه و آبدهی متوسط 11/08 لیتر در ثانیه می باشد. اکثر قنوات استان از سفره های زیرسطحی تغذیه می شوند به همین دلیل دبی آنها تابع نزولات جوی می باشد مگر قنات هایی که عمق مادرچاه و حلقه آبگون آنها زیاد بوده و از مخازن بزرگ زیرزمینی تغذیه نمایند علاوه بر عدم نزولات جوی عوامل دیگری از جمله پایین افتادن سطح آب زیرزمینی ، ریزشی بودن بدنه قنوات، گرفتگی یا پر شدن قنات بر اثر سیلاب گرفتگی مجرای قنات در اثر رسوبات مواد محلول در آب، زیان های ناشی از زلزله و غیره در کاهش و بی آب قنوات موثر می باشد این در حالی است که در سال های اخیر به علت خشکسالی های متوالی آب اکثر قنوات کاهش یافته یا بعضا خشکیده اند. در یک مقایسه اجمالی در سطح استان : شهرستان بیرجند با تعداد 2192 رشته قنات تعداد مالکین 45093 نفر، عمق مادر چاه 30350 متر، تعداد میله چاه ها 51866 حلقه چاه و شهرستان تربت حیدریه با سطح زیرکشت 38932 هکتار، شهرستان سبزوار با طول 1369086 مر، شهرستان نیشابور با طول مظهر تا محل مصرف 678100 متر ، شهرستان تربت حیدریه با آبدهی کل 13335I/S و شهرستان بردسکن با آبدهی موسط 26/28I/S دارای بیشترین تعداد رشته قنات ، تعداد مالکین و ... می باشند. لازم به ذکر است که در دهه اول انقلاب بین سال های 67-1357 بنا به گزارش کارنامه دهساله حدود 294000 متر لایروبی و مرمت قنوات صورت گرفته است و در سال های 76-1368 جمعا 467000 متر احیا و مرمت و لایروبی انجام که نسبت به ده ساله اول انقلاب رشد 62 درصدی را نشان می دهد در کل در سال های 57 لغایت 78 تعداد 2450 رشته قنات استان به طول 1150 کیلومتر ، عملیات احیا ومرمت و لایروبی آنها به اتمام رسید. در سال 79 تعداد 304 رشته قنات به طول 184 کیلومتر احیا لایروبی و مرمت گردیده که حدود 18/400 میلیون متر مکعب آب جدید استحصال و در سال 80 عملیات اجرایی 2054 پروژه به طول 706 کیلومتر انجام و نهایتا در سال 81 عملیات اجرا، مرمت و لایروبی 806 کیلومتر قنات تحقق یافت. مجموعا از سال 57 لغایت 81، عملیات احیا ،مرمت و لایروبی 2846 کیلومتر قنات در سطح استان تحقق یافته است.

کلمات کلیدی:


صفحه اختصاصی مقاله و دریافت فایل کامل: https://www.civilica.com/Paper-SNCGO01-SNCGO01_045.html